Измените на Законот за животна средина отворија судир околу „жешките еколошки точки“

Измените на Законот за животна средина, кои влегоа во собраниска процедура на 9 октомври 2026 година, предизвикаа судир меѓу власта и еколошките организации околу заштитата на контаминираните подрачја и правилата за тешката индустрија.

Министерството за животна средина ги претставува измените како чекор кон усогласување со европското законодавство и поедноставување на постапките за оценка на влијанието врз животната средина. Критичарите — меѓу кои граѓанските организации „Еко-свест“ и „Зелен хуман град“ и опозициските пратеници — предупредуваат дека предлогот може да ја намали заштитата на природата и здравјето на граѓаните.

Бришења во фокусот: „жешките еколошки точки“

Еколошките организации наведуваат неколку спорни точки во предлог-текстот: бришење на механизми за контаминирани подрачја, олеснување на условите за реконструкција на објекти од тешката индустрија, намалување на транспарентноста при јавните расправи и замена на дел од задолжителните институционални мислења со поедноставени процедури.

Како често повредуван пример се посочува „Југохром“, каде загадувањето и понатаму претставува ризик за почвата и водите и може да влијае врз изворот Рашче. Активистите велат дека прописите за т.н. „жешки еколошки точки“ треба да донесат јасни правила за санација и одговорност по принципот „загадувачот плаќа“.

Во Собранието, заменик-министерка за животна средина Ане Лашковска го бранеше предлогот со зборовите: "Отворање на нови фабрики и инсталации со А-интегрирана дозвола останува да биде на оддалеченост поголема од пет километри од населено место, зборот ‘реконструкција’ го бришеме". Таа објасни дека постојните капацитети имаат обврска да го модернизираат производството во насока на подобра заштита на животната средина.

Македонското здружение на млади правници (МЗМП) потсетува дека во Планот за управување со отпад за периодот 2021–2031 се евидентирани седум контаминирани локации: „ОХИС“, „Лојане“, „Југохром“, „Макстил“, „РЕК Битола“, „МХК Злетово ѓубрива“ и „РЕК Осломеј“.

„Предложените измени на Законот за животната средина предвидуваат бришење на правната рамка за ремедијација на контаминираните подрачја. Со тоа се создава правна празнина, без јасно утврдени институционални обврски за справување со загадувањето што ги загрозува животната средина и здравјето на луѓето“, порачаа од МЗМП и ги повикаа пратениците да закажат јавна расправа пред второто читање во надлежната собраниска комисија, закажано за 13 октомври.

Еко-свест предупреди дека измените не обезбедуваат целосно усогласување со европската легислатива и дека постои ризик од создавање правни празнини и нејасности при примената, особено во услови кога паралелно е започната постапка за носење нов Закон за природа. Критичарите повторуваат дека е потребен нов, сеопфатен закон кој ќе ги имплементира европските стандарди без можност за злоупотреби, наместо парцијални промени.

Фото: прес-материјал од настанот