ПИСА 2025: Северна Македонија под просекот на ОЕЦД; пад по математика

Резултатите од ПИСА 2025, објавени на 8 септември 2026 година, покажуваат дека Северна Македонија и натаму заостанува зад просекот на ОЕЦД во математика, читање и природни науки; најизразен пад е регистриран во математиката во однос на 2022 година.

Во националниот примерок беа опфатени 6.977 ученици од 124 училишта, што ги претставува околу 90 проценти од популацијата на 15-годишници во земјата. Во науката средниот резултат е 378 поени (просек на ОЕЦД 482), читањето е 357 поени, а решавањето компјутерски проблеми 389 поени.

Читањето со разбирање е најголемиот предизвик: само 26 проценти од учениците достигнуваат основно ниво на функционална писменост, наспроти 69 проценти во земјите на ОЕЦД. Многумина имаат потешкотии да разликуваат факт од мислење, да анализираат повеќе извори и да доаѓаат до аргументирани заклучоци.

Најизразеното влошување во однос на 2022 година е во математика. Средниот резултат по математика е 380 поени, додека просекот во ОЕЦД е 463. Само 32 проценти од учениците достигнале основно ниво на математичка писменост, во споредба со 65 проценти во земјите на ОЕЦД, а околу 1 процент достигнал највисоки нивоа.

Дигитални вештини, АИ и прекршување на вниманието

ПИСА првпат вклучи посебна анализа на учењето во дигиталниот свет. Извештајот констатира парадокс: иако учениците поминуваат значително време на дигитални уреди и користат алатки со вештачка интелигенција како ChatGPT за домашни задачи, сумирање и пребарување, нивото на дигитална писменост и способноста за алгоритамско решавање проблеми остануваат ниски. Околу 35 проценти од учениците велат дека мобилните телефони и уредите ги одвлекуваат нивното внимание за време на наставата, а 33 проценти се попречени од користењето уреди од страна на соученици. Според анализата, ова дигитално одвлекување е поврзано со пад од околу 22 поени во резултатите по наука — што одговара на речиси една изгубена учебна година.

Извештајот укажува и на продлабочување на јазот помеѓу најдобрите и најслабите ученици во периодот 2022–2025 година: социјално и економски поволно поставените ученици постигнуваат значително подобри резултати. Сепак, околу 18 проценти од учениците од ранливи категории покажале висока академска успешност, што ја надминува просечната вредност во ОЕЦД.

Во споредба со земјите од Балканот, Северна Македонија е меѓу понизко рангираните: во природните науки има 378 поени (подобро само од Косово 357), додека Словенија е 484, Хрватска 482, Албанија и Црна Гора по 435, а Србија 429 поени. Во читањето Северна Македонија е на 357 поени (пред само Косово 341), додека Словенија 445 и Хрватска 453 имаат значително повисоки резултати. Најголемо заостанување е во математиката: 380 поени за Северна Македонија, само Косово е пониско (351), додека Црна Гора 411, Србија 417, Албанија 433, Хрватска 455 и Словенија 460 се пред нас.

Меѓу највисоко рангираните системи повторно се Сингапур и неколку источноазиски образовни системи. Јапонија, Јужна Кореја, Тајван, Естонија и некои кинески региони се меѓу најуспешните; Ирска е најдобро рангирана земја од ЕУ по читање, а Австралија и САД бележат резултати над просекот во неколку категории.

Фото: прес-материјал од настанот