PISA 2025: Maqedonia e Veriut nën mesataren e OECD; rënie në matematikë

Rezultatet e PISA 2025, të publikuara më 8 shtator 2026, tregojnë se Maqedonia e Veriut mbetet dukshëm nën mesataren e OECD në matematikë, lexim dhe shkencë; më e dukshme është rënia në matematikë krahasuar me 2022.

Mostra kombëtare përfshiu 6.977 nxënës pesëmbëdhjetëvjeçarë nga 124 shkolla, që paraqet rreth 90 përqind të popullsisë së 15-vjeçarëve në vend. Mesatarja në shkencë është 378 pikë (mesatarja e OECD 482), në lexim 357 pikë, dhe në zgjidhje problemi me kompjuter 389 pikë.

Leximi me kuptim paraqet sfidën kryesore: vetëm 26 përqind e nxënësve arrijnë nivelin themelor të shkrim-leximit funksional, krahasuar me 69 përqind në vendet e OECD. Shumë nxënës kanë vështirësi të dallojnë faktin nga mendimi, të analizojnë burime të shumta dhe të nxjerrin përfundime të argumentuara.

Rënia më e ndjeshme që nga 2022 është në matematikë. Rezultati mesatar i Maqedonisë së Veriut në matematikë është 380 pikë, ndaj mesatares së OECD prej 463. Vetëm 32 përqind e nxënësve arrijnë nivelin bazë të leximtarisë matematike, në krahasim me 65 përqind në vendet e OECD; rreth 1 përqind arritën nivelet më të larta të përvetësimit në matematikë.

Aftësitë dixhitale, përdorimi i AI dhe shpërqendrimi në klasë

PISA për herë të parë përfshiu një analizë të mësimit në botën dixhitale. Raporti evidenton një paradoks: nxënësit kalojnë shumë kohë në pajisje dixhitale dhe shumë përdorin mjetet me inteligjencë artificiale si ChatGPT për detyra shtëpie, përmbledhje dhe kërkime, por shkrim-leximi dixhital dhe zgjidhja algoritmike e problemeve mbeten të ulëta. Rreth 35 përqind e nxënësve thonë se telefonat dhe pajisjet tjera i shpërqendrojnë rregullisht gjatë mësimit, ndërsa 33 përqind ndihen të penguar nga përdorimi i pajisjeve nga shokët e klasës. Studimi lidh këtë shpërqendrim dixhital me një rënie prej rreth 22 pikësh në rezultatet e shkencës — ekuivalent i gati një vit mësimor të humbur.

Raporti vë në dukje gjithashtu zgjerimin e hendekut midis nxënësve më të mirë dhe më të dobët gjatë periudhës 2022–2025, duke treguar se nxënësit me status socio-ekonomik më të favorshëm arrijnë rezultatet më të mira. Megjithatë, rreth 18 përqind e nxënësve nga kategori vulnerabël treguan performancë të lartë akademike, mbi mesataren e OECD.

Në krahasim me vendet e Ballkanit, Maqedonia e Veriut mbetet ndër shtetet me rezultatet më të ulëta: në shkencë ka 378 pikë (më mirë vetëm se Kosova 357), ndërsa Sllovenia ka 484, Kroacia 482, Shqipëria dhe Mali i Zi nga 435 secila, dhe Serbia 429. Në lexim Maqedonia e Veriut ka 357 pikë (ndërsa Kosova 341), ndërkohë që Sllovenia 445 dhe Kroacia 453 dalin dukshëm më lart. Mungesa më e madhe është në matematikë: 380 pikë për Maqedoninë e Veriut, vetëm Kosova 351 është më e ulët; Mali i Zi 411, Serbia 417, Shqipëria 433, Kroacia 455 dhe Sllovenia 460 janë përpara.

Në listën botërore kryesojnë sërish Singapori dhe disa sisteme të Azisë Lindore. Japoni, Korea e Jugut, Tajvani, Estonia dhe disa regjione kineze figurojnë ndër sistemet më të suksesshme; Irlanda dallon si vendi më i lartë i BE-së në lexim, ndërsa Australia dhe SHBA shënojnë rezultate mbi mesataren në disa fusha.

Foto: material shtypi nga ngjarja