Paga sipas orës: propozim për ndryshim të llogaritjes së pagave

Propozimi për të llogaritur pagat në Maqedoninë e Veriut sipas orëve të punuara — në vend të pagës fikse mujore — është rilidhur pasi Bashkimi i Dhomave të Tregtisë e paraqiti idenë. Në këtë model, të ardhurat mujore do të përcaktoheshin nga tarifa e orës e shumëzuar me numrin real të orëve të punuara.

Pikat kryesore: tarifa minimale për orë dhe detajet ligjore

Konfederata e Sindikatave të Lira (KSS) ka dhënë mbështetje për shqyrtimin e kësaj mundësie, duke thënë se sistemi aktual duhet rishqyrtim. Një nga pyetjet më të rëndësishme është se sa do të ishte çmimi minimal i një ore pune; në publik është përmendur shifra prej 150 denarësh për orë, por nuk ka konsensus nëse kjo shifër është e mjaftueshme ose nëse duhet vendosur një tarifa më e lartë.

Gjatë një konference kushtuar pagës minimale, përfaqësuesit e KSS nuk dhanë një llogaritje konkrete për atë sa duhet të jetë kompensimi minimal për një orë pune. Megjithatë, mbështetja e tyre për hapjen e këtij çështjeje krijon hapësirë për diskutime më të gjera mes sindikatave, punëdhënësve dhe institucioneve kompetente.

Punëdhënësit shohin tek sistemi i orarit mundësi për më shumë fleksibilitet në organizimin e procesit të punës: llogaritja e pagave sipas orëve të punuara mund të lejojë planifikim më efikas, shpërndarje më të qartë të detyrave dhe lidhje më të fortë mes angazhimit të punonjësve dhe të ardhurave të tyre. Bashkimi i Dhomave të Tregtisë thekson se futja e tarifës për orë nuk do t'u japë punëdhënësve liri të pakufizuar për të caktuar orët e punës; organizimi i punës duhet të jetë i përputhshëm me ligjet, kontratat e punës dhe të drejtat e punonjësve.

Mbështetësit e iniciativës përmendin edhe përmirësimin e produktivitetit — modeli më fleksibël, sipas tyre, mund të përmirësojë funksionimin e kompanive dhe të krijojë kushte për rritje të të ardhurave. Megjithatë, nëse ndryshimi do të rezultojë realisht me paga më të larta për punonjësit, apo thjesht do ta ndryshojë mënyrën e llogaritjes, varet në masë të madhe nga niveli i tarifës minimale për orë dhe nga mënyra se si do të rregullohen të drejtat tjera.

Për ilustrim: nëse një punonjës ka 160 orë të punuara në muaj dhe tarifa për orë është 150 denarë, paga mujore do të ishte 24.000 denarë; për 176 orë, llogaritja do të arrinte 26.400 denarë. Këto shifra janë vetëm ilustrative dhe nuk përfaqësojnë një nivel zyrtar të propozuar të pagës. Gjithashtu nuk është përcaktuar nëse tarifa për orë do të jetë në bruto apo neto.

Mbeten pa zgjidhje edhe çështjet praktike: si do të llogariten paga shtesë për orë pune jashtë normës, puna në natë dhe ditë festa, si dhe kompensimet për pushim vjetor, sëmundje dhe mungesa të tjera ligjore. Vëmendje e veçantë duhet t’u kushtohet punonjësve pa orar të fiksuar, atyre me turne dhe sektorëve me variacione sezoniere, ku stabiliteti i të ardhurave mujore mund të ndikojë.

Qeveria e Maqedonisë së Veriut ka deklaruar se është e gatshme të diskutojë propozimet, por ka theksuar se para çdo vendimi janë të nevojshme analiza shtesë për të vlerësuar pasojat ekonomike dhe sociale. Nuk ka ende një propozim konkret për ndryshime ligjore; rezultati përfundimtar do të varet nga bisedimet midis Qeverisë, sindikatave dhe dhomave të tregtisë dhe nga analizat që duhet të tregojnë nëse futja e tarifës për orë do të sjellë përfitime reale për tregun e punës.

Foto: material shtypi nga ngjarja