Уставниот суд ја отфрли иницијативата за линеарно зголемување на пензиите
Одлуката од 21 октомври е поради процесна причина — спорната одредба имала времен карактер и веќе престанала да се применува.
Уставниот суд ја отфрли иницијативата што оспоруваше законско решение кое предвидуваше линеарно зголемување на пензиите; одлуката е донесена на 21 октомври. Судот го образложи отфрлањето со процесна причина — оспорената одредба имала времен карактер и веќе престанала да се применува.
Станува збор за член 2 од измените на Законот за пензиското и инвалидското осигурување, со кој беше предвидено линеарно усогласување на пензиите на 1 септември 2025 година и на 1 март 2026 година. Со тоа решение, сите пензионери требаше да добијат ист паричен износ во денари, без оглед на висината на нивната месечна пензија.
Токму овој модел — еднаква апсолутна корекција за сите — предизвика јавна и правна дискусија. За разлика од процентуалното усогласување, каде што зголемувањето е дел од постојната пензија, линеарниот пристап дава поголем процентуален пораст на најниските пензии, но отвора прашања за примената на принципите на еднаквост и пропорционалност.
Што значи ова за пензионерите?
Судот не влезе во суштинска оценка дали линеарниот модел е во согласност со Уставот. Наместо тоа, иницијативата е отфрлена бидејќи оспорената одредба повеќе не произведува правно дејство за идните усогласувања. Тоа не претставува потврда дека решението било уставно, ниту пак утврдување на неуставност.
Во одлуката е истакнато дека нема промени во веќе исплатените износи и дека одлуката не создава основа за дополнителни исплати поради постапката пред Судот. Пензионерите кои добиле зголемување според претходната законска одредба нема да треба да враќаат средства, бидејќи Судот не поништи претходни исплати.
Во иднина, можноста за ново линеарно зголемување ќе зависи од законската основа што ќе биде донесена. Доколку не се донесат нови измени, усогласувањата ќе се прават според важечките одредби од Законот за пензиското и инвалидското осигурување.
Прашањето за изборот помеѓу линеарен и процентуален модел останува отворено и има и социјални и финансиски импликации: линеарното зголемување релативно повеќе ги подобрува најниските пензии, додека процентуалното носи поголеми апсолутни износи кај повисоките пензии. Конечните одлуки ќе зависат од законодавецот и од проценката за долгорочна одржливост на пензискиот систем.
Фото: прес-материјал од настанот
