Ревизија откри системски слабости во системот за заштита и спасување

Државниот завод за ревизија (ДЗР) во извештај откри сериозни системски слабости во системот за заштита и спасување во Северна Македонија, предупредувајќи дека земјата е сè поизложена на пожари, поплави и екстремни временски услови, додека институционалната и оперативната подготвеност заостанува.

Што покажува ревизијата

Ревизијата на успешност со наслов „Градење на систем за управување со кризи, заштита и спасување преку инвестиции во опрема и ресурси, одржување на средства со цел да се зголеми оперативноста, ефикасноста и ефективноста“ утврди големи недостатоци во кадрите, возниот парк, логистиката и планирањето. Ревизорите констатираат отсуство на усвоена Национална стратегија за заштита и спасување — последната важела до 2018 година, а новата за периодот 2026–2030 сè уште не е усвоена. Не е донесена Годишна програма за заштита и спасување, Планот за заштита и спасување не е ажуриран и нема доказ дека е усвоен од Владата, а Процената на загрозеност датира од 2007 година и не е усогласена со новите ризици и климатските промени.

Податоците за разорните пожари ја објаснуваат итноста: според Европскиот информативен систем за шумски пожари (EFFIS), во 2024 година биле регистрирани 97.660 хектари изгорена површина, што е највисоко ниво во последната деценија. ЈП „Национални шуми“ наведува дека во периодот 2023–2025 изгореле 82.714 хектари, уништени се 914.657 кубни метри дрвна маса, а вкупната штета е проценета на 133,6 милиони евра; само во 2024 година штетите надминуваат 83 милиони евра.

Особено загрижувачки се наодите за Бригадата за противпожарна заштита на Град Скопје, која опслужува околу 617.000 жители. Од предвидените 384 работни места за пожарникари пополнети се само 172 — недостигаат 212 пожарникари или пополнетост од 45 проценти. Просечната старост на противпожарните возила изнесува 32 години, додека најстарите камиони се во употреба 56 години.

И покрај ограничените ресурси, во 2024 година скопските пожарникари интервенирале во 1.412 пожари и реализирале 161 техничка интервенција; бројот на пожари е за 22 проценти поголем во однос на 2022 година. Кај 1.022 пожари, односно кај 72 проценти од случаите, причината за избувнувањето останала неутврдена. Ревизорите забележуваат и слабости во воздушните сили за гаснење — проблеми со човечките ресурси, логистика, набавки, сервисирање и осигурување на авионите (ер‑трактори) што може да ја намалат подготвеноста при големи шумски пожари. За сервисирање, резервни делови и осигурување на воздухопловите во периодот 2023–2025 биле потрошени речиси 150 милиони денари.

Недостиг на инспектори и слаба евиденција на средства дополнително го ослабнуваат системот. Во целата држава работат само 14 инспектори во Дирекцијата за заштита и спасување, а се проценува дека се потребни најмалку 70 — односно недостигаат 56 инспектори. Во 21 од 35 подрачни одделенија воопшто нема инспектор. Според информација доставена до Владата во февруари 2026 година, со сегашното темпо од околу 1.300 надзори годишно би биле потребни 55 години за да се изврши контрола на сите правни субјекти; за редовен годишен надзор на 72.181 активно претпријатие би биле потребни 322 инспектори.

Дирекцијата располага со повеќе од 30 магацини, но без интегриран систем за материјална и финансиска евиденција: не е спроведен целосен попис и не е обезбедено следење на движењето на средствата. Вредноста на евидентираните средства паднала од 6,59 милијарди денари во 2024 година на 3,83 милијарди денари во 2025 година — пад од 41,9 проценти. Финансирањето за противпожарна заштита во периодот 2022–2024 надмина 2,23 милијарди денари, но 98,5 проценти од средствата биле наменети за тековни расходи (претежно плати и надоместоци), додека само 1,5 проценти биле за капитални инвестиции, опрема и возила.

Како позитивен пример ревизорите ги набројуваат Општина Охрид и Планинската спасителна служба на Црвениот крст Охрид, каде е воспоставен функционален систем со обезбедени финансии, обучен кадар и оперативна подготвеност според меѓународни стандарди. Резултатите од ревизијата укажуваат на итна потреба од јасна стратегија, насочени инвестиции и зајакнување на инспекцискиот и евиденцискиот систем за да се затворат празнините пред следната сезона со зголемен ризик од пожари.

Автор: Даниела Трпчевска‑Зафировска

Фото: прес-материјал од настанот