Audit zbulon mangësi sistemike në sistemin për mbrojtje dhe shpëtim

Zyra Shtetërore e Auditimit ka publikuar një raport që evidenton dobësi të thella në sistemin për mbrojtje dhe shpëtim në Maqedoninë e Veriut, duke paralajmëruar se vendi po përballet me rreziqe në rritje nga zjarret, përmbytjet dhe moti ekstrem përderisa përgatitjet institucionale dhe operacionale mbeten të pamjaftueshme.

Gjetjet kryesore

Auditimi i performancës me titullin "Building a crisis management, protection and rescue system through investments in equipment and resources, maintenance of assets to increase operationality, efficiency and effectiveness" vuri në dukje mungesa të mëdha në personel, flotë, logjistikë dhe planifikim. Raporti nënvizon se nuk është miratuar një Strategji Kombëtare për Mbrojtje dhe Shpëtim: strategjia e mëparshme skadoi në 2018 dhe ajo për periudhën 2026–2030 ende nuk është miratuar. Nuk është miratuar as Programi Vjetor për Mbrojtje dhe Shpëtim, Plani i Mbrojtjes dhe Shpëtimit nuk është përditësuar dhe nuk ka dëshmi se është miratuar nga Qeveria. Vlerësimi i rrezikut daton nga 2007 dhe nuk përputhet me rreziqet e reja dhe ndryshimet klimatike.

Të dhënat për zjarret tregojnë përshkallëzimin e problemit: sipas Sistemit Evropian të Informacionit për Zjarret e Pyjeve (EFFIS), në 2024 u dogjën 97,660 hektarë — niveli më i lartë në një dekadë. Ndërsa të dhënat e Ndërmarrjes Publike "National Forests" tregojnë se në periudhën 2023–2025 u dogjën 82,714 hektarë, u shkatërruan 914,657 metra kub druri dhe dëmet totale vlerësohen në 133.6 milionë euro; vetëm në 2024 dëmet tejkaluan 83 milionë euro.

Raporti evidenton boshllëqe të mëdha në Brigadën e Zjarreve të Shkupit, e cila shërben rreth 617,000 banorë: nga 384 vende të parashikuara për zjarrfikës, vetëm 172 janë të mbushura — mungojnë 212 zjarrfikës, që përbën 45 përqind të stafit të nevojshëm. Mosha mesatare e automjeteve zjarrfikëse është 32 vjet, ndërsa kamionët më të vjetër janë në përdorim prej 56 vjetësh.

Pavarësisht kapaciteteve të kufizuara, zjarrfikësit e Shkupit intervenuan në 1,412 zjarre gjatë 2024 dhe kryen 161 intervenime teknike; numri i zjarreve është 22 përqind më i lartë se në 2022. Në 1,022 raste — rreth 72 përqind — shkaku i përhapjes mbeti i paidentifikuar. Auditimi përmend gjithashtu dobësi në kapacitetin ajror për shuarje: problemet me personelin, logjistikën, prokurimet, mirëmbajtjen dhe sigurimin e avionëve (air tractors) mund të reduktojnë gatishmërinë për reagim të shpejtë. Për servisimin, pjesët rezervë dhe sigurimet e avionëve në periudhën 2023–2025 janë shpenzuar gati 150 milionë denarë.

Mungesa e inspektorëve dhe menaxhimi i dobët i inventarit rrisin rreziqet operative. Drejtoria për Mbrojtje dhe Shpëtim ka vetëm 14 inspektorë në gjithë vendin, ndërsa vlerësohet se nevojiten të paktën 70 — pra mungojnë 56 inspektorë. Në 21 nga 35 degë rajonale nuk ka asnjë inspektor. Sipas informacionit të dorëzuar te Qeveria në shkurt 2026, me ritmin aktual prej rreth 1,300 inspektimesh në vit do të duheshin 55 vjet për të kontrolluar të gjithë subjektet ligjore; për një kontroll vjetor të rregullt të 72,181 ndërmarrjeve aktive do të duheshin 322 inspektorë.

Drejtoria menaxhon më shumë se 30 magazina, por nuk ka një sistem të integruar për gjurmimin material dhe financiar; nuk është kryer një inventar i plotë dhe lëvizjet e mjeteve nuk ndiqen. Vlera e aseteve të evidentuara ra nga 6.59 miliardë denarë në 2024 në 3.83 miliardë denarë në 2025 — një rënie prej 41.9 përqind. Financimi për mbrojtjen dhe shpëtimin në periudhën 2022–2024 kaloi 2.23 miliardë denarë, por 98.5 përqind shkuan për shpenzime aktuale (kryesisht paga) dhe vetëm 1.5 përqind për investime kapitale, pajisje dhe automjete.

Auditimi vë në dukje shembuj pozitivë lokalë: Komuna e Ohrit dhe Shërbimi i Shpëtimit Malor i Kryqit të Kuq Ohër kanë ndërtuar sisteme funksionale me fonde të siguruara, personel të trajnuar dhe gatishmëri operative sipas standardeve ndërkombëtare. Gjetjet e Zyrës së Auditimit tregojnë nevojën urgjente për një strategji të qartë, investime të synuara dhe forcim të kapaciteteve inspektuese dhe të menaxhimit të aseteve për të mbuluar boshllëqet para sezonit tjetër me rrezik të shtuar zjarri.

Autore: Daniela Trpchevska‑Zafirovska

Foto: material shtypi nga ngjarja