Сè помалку првачиња — околу 20 подрачни училишта во ризик од затворање

Во подготовка е затворање на околу 20 подрачни училишта поради остар пад на бројот на првачиња што ќе се запишат оваа есен, покажуваат првичните податоци на Министерството за образование и наука. Министерството сигнализира дека годинава може да има речиси 4.900 првачиња помалку отколку лани.

Министерката за образование и наука, Весна Јаневска, наведува дека дел од причината е намалениот број живородени деца во 2020 година, додека дел од родителите традиционално ги запишуваат децата во последниот момент, кон крајот на август и во септември.

„Дел од учениците што требаше да бидат запишани во мај и јуни сè уште не се запишани. Тоа е пракса и од претходните години. Дополнително, не сите училишта навреме ги внесуваат податоците во Е-дневникот“, изјави Јаневска.

Статистика и грижи од експерти

На 6 август министерката објави и проценка дека намалувањето е значајно: „Според најновите податоци, годинава има околу 4.900 првачиња помалку од лани. Дури и ако се зголеми бројот на запишани деца во наредниот период, ќе имаме најмалку 3.000 првачиња помалку. Тој тренд го очекуваме и следната година.“

Демографот Дончо Герасимовски вели дека намалувањето не може да се објасни само со пад на наталитетот. „Намалувањето на бројот на живородени деца влијае врз бројот на ученици, но не во мера која би објаснила пад од речиси 5.000 првачиња за само една година. Тоа покажува дека иселувањето има значително влијание врз овие бројки“, истакна тој, предупредувајќи: „Ова не е само статистика. Кога губите првачиња, губите идни ученици, идни студенти и идна работна сила.“

Последиците веќе се рефлектираат на терен: Министерството најави затворање на околу 20 подрачни училишта, најчесто оние со помалку од пет ученици. Јаневска потсети дека и во 2021 и во 2022 година беа затворени околу 20 училишта поради недостиг на ученици.

Податоците ја потврдуваат кризата: во учебната 2018/2019 имало повеќе од 22.100 првачиња, додека во учебната 2025/2026 бројот паднал на 17.921. Анализи на Центарот за граѓански комуникации укажуваат дека во последната деценија вкупно има околу 27.000 помалку ученици во основното и средното образование. Наталитетот исто така опаѓа — од 19.031 живородено дете во 2020 на 16.061 во 2024 година — но експертите велат дека само тие бројки не го објаснуваат целосно падот на уписите.

Пред владините и локалните власти стојат тешки одлуки: да се консолидираат училишните ресурси за да се обезбеди квалитетно образование и социјализација во поголеми одделенија, или да се одржат мали училишта како општествена поддршка за руралните средини. Министерството ја нагласува потребата учениците да учат и да се развиваат во соодветно големи групи, додека демографите предупредуваат за долгорочниот удар врз работната сила.

Фото: прес-материјал од настанот