Çfarë do të zgjedhë Islanda — BE-ja apo rruga e pavarur?

Më 29 gusht 2026, islandezët do të votojnë nëse të rihapin bisedimet e anëtarësimit me Bashkimin Evropian — një çështje që ka ndezur sërish debatet e vjetra për sovranitetin, peshkimin dhe stabilitetin ekonomik në shtetin ishullor.

Referendumi nuk pyet për anëtarësimin e menjëhershëm, por për rifillimin e negociatave që u pezulluan para më shumë se një dekade. Përkrahësit dhe kundërshtarët e përdorin shpesh të njëjtat terma: liri, pavarësi dhe kontroll mbi burimet natyrore.

Fushatat në rrugët e Reykjavikut

Vullnetarët pro-BE po punojnë në një zyrë të vogël në kryeqytet, duke shpërndarë fletushka dhe organizuar ngjarje. Përballë tyre, në një stol para parlamentit, qëndrojnë aktivistët kundër. Në qendër të fushatës "PO" është Sneros Sindradotir, 34 vjeçe, e cila ka pezulluar punën në galerinë e saj për t'u përkushtuar përkohësisht fushatës.

"And it is not very comforting that Trump on several occasions mispronounced Greenland as Iceland," thotë ajo, duke i lidhur shqetësimet gjeopolitike me arsyetimin e saj. "I think security would definitely increase if we join the EU. Given the situation in the US, it would be wiser to lean on our real allies and friends in Europe," shton Sindradotir.

Kundërshtarët, nga ana e tyre, paralajmërojnë se anëtarësimi do të transferojë vendimmarrjen jashtë Islandës. Haraldur Olafsson, profesor fizike dhe aktivist kundër BE-së, thotë: "We are practically here to explain to people that membership in the EU is a huge step away from democracy." Ai argumenton më tej: "We give power to someone else who will impose rules that we cannot control."

Sektori i peshkimit — shtylla e prosperitetit të Islandës — është në qendër të debatit. Kundërshtarët frikësohen se Bashkimi do të fitojë ndikim mbi resurset detare të vlefshme. "The EU has no business meddling with Iceland's natural resources — the sea, the fish," thotë Olafsson. "The Union does not have the final say over energy, which is a very important natural resource for Iceland," vazhdon ai, duke shtuar se "the economy of Iceland is very different from the economy of Europe. The main drawback is that the EU would take over the administration of [our] natural resources."

Islanda tashmë është pjesë e Zonës Ekonomike Evropiane (EEA), që siguron lëvizjen e lirë të mallrave, shërbimeve, kapitalit dhe njerëzve me shumicën e vendeve të BE-së, dhe i përket gjithashtu zonës së Schengen-it. Shteti me rreth 400,000 banorë nuk ka ushtri të rregullt; siguria e tij është shtrirë kryesisht përmes NATO-s, ku Islanda është anëtare themeluese, dhe një marrëveshjeje dypalëshe mbrojtjeje me Uashingtonin. Shtetet e Bashkuara mbajtën një bazë të rëndësishme ushtarake pranë Reykjavikut gjatë Luftës së Ftohtë; prania e përhershme u ndërpre në 2006.

Argumentet ekonomike janë po aq të forta. Pavel Bartoshek, kreu i komisionit parlamentar për çështjet e jashtme, thekson monedhën e vogël dhe të paqëndrueshme islandeze dhe thotë se prania e mundshme e euros mund të ulë kostot e huamarrjes; "It cost us much higher inflation and interest rates compared with continental Europe," shpjegon ai, duke vënë në dukje se normat e hipotekave prej 8–9% janë të zakonshme në Islandë, ndërsa në pjesë të tjera të Evropës shpesh janë rreth gjysmë të kësaj.

Shkencëtarët politikë dhe ligjvënësit janë të ndarë. Audun Arnorson ka pohuar se referendumi është mënyra e vetme për të shpërndarë ngërçin politik mbi rifillimin e negociatave — negociata që Islanda i nisi në 2010 pas krizës bankare dhe më pas i pezulloi pas ndryshimit të qeverisë. Udheheqësja opozitare Gudrun Hafstainsdottir shpreh shqetësimin për përfaqësimin: "In the European Parliament we would have roughly six seats out of 726. We are afraid that we would simply disappear in such a mass as the Union," thotë ajo. "Our strength lies in NATO and our bilateral agreement with the US. There has been no debate from the American side that they want to change the agreement we have in Iceland for decades," shton ajo.

Më 29 gusht 2026, votuesit islandezë do të duhet të matin përfitimet e integrimit evropian kundrejt humbjes së kontrollit mbi peshqit, energjinë dhe legjislacionin kombëtar, në një periudhë rritjeje të pasigurisë rajonale.

Foto: material shtypi nga ngjarja