OMB: Vrima e ozonit në 2025 një nga më të voglat në dekadat e fundit

Organizata Meteorologjike Botërore (OMB) njoftoi se vrima e ozonit në vitin 2025 ishte një nga më të voglat që janë vërejtur në dekadat e fundit, si nga ana e sipërfaqes ashtu edhe e thellësisë.

Sipas agjencisë, 2025 shënon vitin e dytë radhazi në të cilin madhësia dhe thellësia e vrimës së ozonit ishin dukshëm nën mesataren për periudhën 1990–2010. Vrima e ozonit e vitit të kaluar ishte e renditur si e katërta ose e pesta më e vogël që nga vëzhgimet e para të shfaqjeve serioze të hollimit të ozonit në 1992.

Shkencëtarët e OMB-së theksojnë se variabiliteti natyror atmosferik shkakton luhatje vjetore, por faktor vendimtar e konsiderojnë zvogëlimin afatgjatë të përdorimit të substancave artificiale që shkatërrojnë shtresën e ozonit — veçanërisht klorofluorokarbonet (CFC), të njohura edhe si freonë.

Sekretarja e Përgjithshme e OMB-së, Celeste Saulo, tha: "Shtresa e ozonit është rikthyer që nga viti 2000 dhe mund të presim rikuperimin e saj të plotë brenda disa dekadash."

Rritja e rrezatimit UV dhe shqetësimet për shëndetin

Përkundër trendit të rimëkëmbjes, OMB paralajmëroi se shtresa më e hollë e ozonit lejon më shumë rrezatim të dëmshëm ultravjollcë (UV) të arrijë në sipërfaqe. Në pjesë të Europës, nivelet e UV janë rritur deri në 20 për qind që nga mes‑vitet e 1990‑ta, njoftoi agjencia.

Matjet në terren tregojnë se kjo rritje i detyrohet kryesisht zvogëlimit të vranësirave dhe rritjes së kohëzgjatjes vjetore të diellit, që së bashku rrisin sasinë e rrezatimit diellor që arrin tek njerëzit dhe ekosistemet. Ekspozimi më i lartë ndaj UV rrit rrezikun e dëmtimit të lëkurës, kancerit të lëkurës dhe kataraktës, dhe OMB kërkon masa të synuara mbrojtëse.

Raporti gjithashtu thekson arritjet politike pas të cilave vijoi rimëkëmbja: Konventa e Vjenës për Mbrojtjen e Shtresës së Ozonit e miratuar në 1985 dhe Protokolli i Montrealit. Sipas OMB-së, këto masa çuan në eliminimin gradual të më shumë se 99 për qind të substancave të rregulluara që dekonstruonin ozonin dhe që më parë përdroheshin në frigoriferë, kondicionerë, pena fikëse dhe sprej për flokë.

Foto: Printskrin/Iks