35 vjet betejë diplomatike: Rruga e Maqedonisë së Veriut drejt organizatave ndërkombëtare

Tredekë e pesë vjet pas shpalljes së pavarësisë, Maqedonia e Veriut e plotësoi sovranitetin e saj përmes një rrugëtimi të gjatë drejt organizatave ndërkombëtare. Anëtarësimet shumëpalëshe i siguruan shtetit të ri mbrojtje ligjore, peshë politike dhe hapje tregjesh ndërkombëtare.

Hapi i parë i madh ndodhi në Organizatën e Kombeve të Bashkuara në prill 1993. Këshilli i Sigurimit me Rezolutën 817 më 7 prill 1993 rekomandoi pranimin, dhe më 8 prill 1993 Asambleja e Përgjithshme e pranoi shtetin si anëtarin e 181-të të OKB-së. Pranimi u bë nën referencën provizore "The Former Yugoslav Republic of Macedonia"; në fillim flamuri i vendit nuk u ngrit në selinë e OKB-së dhe emri u regjistrua nën shkronjën "T".

Gjykatat, integrimi evropian dhe Aleanca

Anëtarësimi në Këshillin e Evropës (1995) dhe OSBE-në (1995) vendosi lidhje me standardet evropiane për të drejtat e njeriut dhe sigurinë. Pranimi në Këshillin e Evropës solli pranimin e Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut dhe qasje në Gjykatën Evropiane për të Drejtat e Njeriut; anëtarësia në OSBE përforcoi stabilitetin rajonal.

Rruga drejt NATO-s ishte kapitulli më i ndjeshëm politikisht. Megjithëse vendi plotësoi kriteret dhe kontribuoi me forca në misionet në Irak dhe Afganistan, në Samitin e NATO-s në Bukuresht në prill 2008 u pengua nga Greqia. Ajo u bazua në Nenin 11 të Marrëveshjes së Përkohshme të 13 shtatorit 1995, dhe NATO miratoi një deklaratë që kushtëzonte ftesën me një "zgjidhje të pranueshme reciprokisht për çështjen e emrit". Bllokada zgjati deri në Marrëveshjen e Prespës në qershor 2018, e cila kërkonte ndryshime kushtetuese dhe ndryshim emri në "Republic of North Macedonia". Pas ratifikimit të protokollit të anëtarësimit nga të gjitha 29 parlamentet anëtare, më 27 mars 2020 vendi u bë anëtar i 30-të i plotë i NATO-s.

Si reagim ndaj bllokadës, Maqedonia e Veriut ndoqi edhe rrugën ligjore. Në nëntor 2008 shteti paditi Greqinë në Gjykatën Ndërkombëtare të Drejtësisë në Hagë, duke akuzuar shkelje të Nenit 11, paragrafi 1 të Marrëveshjes së Përkohshme. Pas tri vjet provash me shkrim dhe dëshmi gojore, GJND vendosi se Greqia kishte shkelur detyrimet e saj ligjore — vendimi u mor me 15 vota "për" dhe vetëm 1 "kundër". Megjithëse Gjykata nuk mund të detyrojë organizata si NATO-në, vendimi shënoi një fitore të qartë ligjore për Maqedoninë e Veriut.

Procesi i anëtarësimit në Bashkimin Evropian mbeti sfida më e gjatë: mosmarrëveshjet bilaterale, së pari me Greqinë dhe më vonë me Bullgarinë, ndaluan përparimin; edhe pas përfundimit të procesit të shqyrtimit, anëtarësimi i plotë kërkon hapa të mëtejshëm kushtetues dhe bilateralë.

Në të njëjtën kohë integrimi ekonomik përparoi: anëtarësimi në FMN dhe Bankën Botërore nga 1993 solli mbështetje makroekonomike në vitet e vështira; anëtarësimi në Organizatën Botërore të Tregtisë në 2003 tregoi hapje tregu dhe ndihmoi tërheqjen e investimeve. Anëtarësimi në UNESCO (që nga 1993) dhe në Organizatën Ndërkombëtare të Frankofonisë (2006) forcuan diplomacinë kulturore, ndërsa bashkëpunimi me agjenci si UNICEF dhe UNHCR — përfshirë strehimin e rreth 360,000 refugjatëve nga Kosova në 1999 dhe menaxhimin e flukseve migratore në 2015/2016 — e vendosën vendin si një aktor humanitar përgjegjës në rajon.

Foto: material shtypi nga ngjarja