Вучиќ се закани дека ќе го промени текот на Ибар — Приштина реагира

Претседателот на Србија, Александар Вучиќ, вчера се закани дека државата може да го промени текот на реката Ибар, поврзувајќи ја таа закана со, како што рече, малтретирањето на српскиот народ во Косово и Метохија и посочувајќи дека веќе повикани стручњаци разгледуваат таква можност.

За време на обиколка на работите на Стариот железнички мост во Белград, Вучиќ пред новинарите рече дека се вклучени стручњаци од градежниот сектор и инженери и додаде: "Веќе повикавме стручњаци кои се занимаваат со тоа, градежниот сектор, инженери и други, па кога веќе толку го малтретираат нашиот народ, да видиме – имаме различни причини за промена на текот на Ибар, па ќе видиме што ќе прават Албанците и како ќе се однесуваат."

Ибар е преградена река на територијата на Косово и Метохија, со што е создадено вештачкото езеро Газиводе. Во изминатите денови властите во Приштина уриваа објекти во сопственост на Срби во близина на езерото; досега се срушени хотел и 16 викендички.

Електричната енергија произведена во хидроцентралата на езерото Газиводе се користи за снабдување на значителен дел од Косово, додека водоснабдителниот систем Ибар–Лепенац се користи за снабдување на локалното население со вода.

Вучиќ ја претстави можната интервенција и како потврда на националниот суверенитет: "Ние сме суверена земја, знаете, понекогаш имаме вакви, а понекогаш поинакви интереси и во согласност со тоа ќе се однесуваме." Тој додаде дека српскиот народ во Косово и Метохија живее во исклучително тешки услови и дека државата прави сè што може за да им го олесни животот.

Реакција од Приштина

Косовската министерка за животна средина, просторно планирање и инфраструктура, Фиторе Пацоли, ги оцени изјавите на Вучиќ како "длабоко загрижувачки и неприфатливи" и предупреди дека водните ресурси не смеат да се користат како алатка за закана, притисок или дестабилизација. Таа се повика на Хелсиншката (УНЕЦЕ) конвенција за прекугранични водотеци, истакнувајќи дека државите имаат обврска да соработуваат за разумно користење, да спречуваат прекугранични штети и да ги штитат водните екосистеми.

Пацоли додаде дека Косово ќе ги штити своите водни ресурси, критичната инфраструктура и интересите на своите граѓани, во согласност со Уставот, законите на Република Косово и принципите на меѓународното право.

Поради тоа што Ибар извира во Црна Гора, минува низ Косово и низ езерото Газиводе, а потоа продолжува кон централна Србија, правната проценка на евентуална промена на текот би зависела од тоа каде ќе се изврши интервенцијата, колку ќе се промени протокот и какви ќе бидат последиците низводно. Србија и Црна Гора се договорни страни на Конвенцијата на УНЕЦЕ за заштита и користење на прекуграничните водотеци, што ги обврзува да спречуваат значителни негативни прекугранични последици, да ги користат водите на праведен начин и да соработуваат.

Статусот на Косово го отежнува спроведувањето на формални меѓудржавни процедури — Црна Гора го признава Косово, додека Србија не — но тоа не ја менува реалноста дека Ибар минува низ повеќе територии. Вучиќ не даде технички детали за предлогот за промена на текот.

Фото: EPA-EFE/OLIVIER HOSLET