Nga zjarret te peticionet: Përleshja për ajër të pastër vazhdon

Ndotja e ajrit nga zjarret në pyje dhe ndezjet e mbeturinave në deponi, së bashku me emetimet industriale, solli valë mobilizimi të qytetarëve në Maqedoninë e Veriut. Disa deponi u dogjën përsëri, ndërsa qytetet u mbuluan nga tymi i dendur, çka shkaktoi protesta, peticione dhe kërkesa për masa të menjëhershme për shëndetin publik.

Koalicioni i pavarur eko dhe iniciativa qytetare nga Shkupi, Green Humane City, paralajmëruan se banorët po vuajnë helmim të përditshëm: "Na helmuan. Kudo që kthehemi, çdo ditë diçka digjet dhe askush nuk është përgjegjës," thanë ata, duke akuzuar autoritetet se veprojnë kryesisht pas krizave.

Në Kumanovë banorët njoftuan se situata ka arritur kulmin dhe paralajmëruan bllokadë të deponisë "Krasta" pas zjarreve të përsëritura në disa vende të rajonit. Liderët lokalë kërkuan llogari pse shërbimet inspektuese lokale dhe qendrore nuk ndalojnë ndezjet dhe pse lejohet rrezikimi i shëndetit publik.

"Premtimet që dhanë zyrtarët e Komunës së Kumanovës dhe ndërmarrja publike 'Chistota i zelenilo' Kumanovo nuk u përmbushën brenda afatit të dhënë, prandaj, pas konsultimeve me bashkëqytetarët tanë, kemi marrë vendim unanim që deponia 'Krasta' të bllokohet," njoftoi komuniteti lokal i Pçinjës në rrjetet sociale.

Reagime rajonale dhe të dhëna për shëndetin

Në Prilep qytetarët alarmuan pas zjarrit në deponinë komunale të JKP Komunalec, duke përshkruar "ajër të helmueshëm nga avullimi i materialeve të rrezikshme të djegura: tekstile, plastikë dhe ambalazhë". Në rajonin Ohër–Strugë iniciativa qytetare "Zbogum Bukovo" ngriti një peticion duke theksuar se kriza ndikon në shëndet, arsim dhe ekonomi.

Aktivistët referuan analiza ndërkombëtare: sipas një analizë të Agjencisë Evropiane për Mjedis, Maqedonia e Veriut është ndër vendet me barrën më të lartë relative shëndetësore nga PM2.5 midis 40 vendeve; një raport i UNICEF-it nga 2026 shënon se 99,9 përqind e fëmijëve në vend janë të ekspozuar ndaj ndotjes së dëmshme të ajrit; dhe një studim i OECD-it tregon se rritja prej 1 μg/m³ e PM2.5 lidhet me një rënie mesatare prej 0,55 përqind të produktivitetit të punës.

Ivana Ginovska, drejtoreshë e Inspektoratit Shtetëror për Mjedis, theksoi se prioritet ka qenë fuqizimi i institucionit dhe prezenca më aktive në terren. Ajo tha se gjatë 2025 u realizuan 1.702 inspektime, u morën 530 vendime, u iniciuan gjoba në vlerë totale prej 1,46 milionë eurosh, si dhe u nisën shtatë procedura penale dhe 32 procedura për kundërvajtje. Për 2026, deri më 5 tetor 2026, janë inicuar gjoba në shumën totale prej 1.040.900 eurosh, krahasuar me 894.000 euro në 2023 dhe 617.900 euro në 2022.

"Njëkohësisht po forcohet bashkëpunimi ndërinstitucional me Ministrinë e Punëve të Brendshme, Ministrinë e Bujqësisë, Pylltarisë dhe Menaxhimit të Ujërave, Pyjet Kombëtare dhe institucione të tjera, sepse mbrojtja e mjedisit nuk mund të jetë detyrë e një institucioni të vetëm," tha Ginovska, duke përmendur edhe Planin për Ajër të Pastër 2024–2030.

Organizatave qytetare dhe liderëve vendor u nevojiten masa të menjëhershme: rrethim dhe sigurim i deponive të egra, vendosje kamerash, prezencë më e madhe e inspektorëve, hetime të shpejta penale për djegiet e qëllimshme dhe zbatim i plotë i masave kombëtare për të parandaluar episodet e rrezikshme të tymit dhe për të mbrojtur shëndetin publik.

Foto: material shtypi nga ngjarja