11.000 пензионери заробени во Алта банка – Филипче: Мицкоски и Славески ја пуштија банката на Вучиќ

„Единаесет илјади пензионери земаат пензија преку Алта банка.“ Со оваа реченица претседателот на СДСМ, Венко Филипче, во понеделникот од Собранието ја покажа вистинската цена на аферата Алта банка – таа ја плаќаат најранливите. Додека тој зборуваше, пред затворените експозитури во Битола уште од раното утро стоеја луѓе што плачеа и молеа да стигнат до своите пари. Повеќето од нив беа пензионери.

„Денеска експозитурите не работат, а на граѓаните не им работат ниту картичките на банкоматите. Како граѓаните ќе си ги повлечат парите? Како пензионерите ќе стигнат до пензиите? Како ќе стигнат семејствата? Како ќе стигнат работниците?“, праша Филипче. „Загрозена е егзистенцијата на овие наши граѓани.“

Битолчани за СДК ја опишаа истата слика. „Како ќе живееме со 10.000 денари? Картичките не минуваат веќе во маркетите. Во Битола многу семејства се крепат со пензии. Ова е пропаст за градот“, рече Стево Николовски. Билјана Страноевска не знае како ќе ја префрли пензијата на својот свекор: „Мојот свекор е неподвижен. Како сега ќе го однесам во друга банка за да извади трансакциска сметка и да ја префрлиме пензијата таму?“

Банката што дојде од Белград

Алта банка Битола не е обична локална банка. Тоа е поранешната Стопанска банка Битола, која српската Алта банка ја купи во октомври 2025 година, а по одобрението на Народната банка за целосното преземање, од 12 декември 2025 година го носи името на новиот сопственик. Мнозинскиот сопственик, Алта банка АД Белград, е во сопственост на бизнисменот Давор Мацура, за кого српските и странските медиуми пишуваат дека е близок до Српската напредна странка (СНС) на Александар Вучиќ.

Падот беше брз колку и политичкиот пораз на Вучиќ. На 25 октомври СНС ги изгуби парламентарните избори во Србија. На 27 октомври српското обвинителство за организиран криминал побара од Народната банка на Србија податоци за сите странски трансакции на Алта банка во претходниот месец. Ноќта меѓу 30 и 31 октомври централната банка во Белград ѝ ја одзеде дозволата за работа, а во понеделникот Мацура, според српските медиуми, беше приведен под сомнение за злоупотреба на службената положба и неовластено изнесување пари од трезорот на банката.

Руски пари и предупредувањето од Франкфурт

Според „Фајненшл тајмс“, Европската централна банка уште во 2024 година ја проверувала групацијата Алта поради сомневања за перење пари, а нејзините службеници се сомневале дали банката може да го провери легитимното потекло на депозитите. Истата година, како што објави порталот „AML Intelligence“, ЕЦБ изрази загриженост за обидот на компанијата Алта Пеј на Мацура да ја преземе австриската Адико банка, токму поради ризикот од перење пари.

Истиот весник пишува дека по руската инвазија на Украина во 2022 година Алта банка станала една од ретките банки што отвораат сметки за Руси и клучен канал за трансфери на руски граѓани и компании, а депозитите ѝ пораснале повеќе од пет пати. Според изворите на „Фајненшл тајмс“, по изборите Мацура се обидел да замине за Москва. Весникот својот текст го насловил „Србија ја затвора банката омилена кај Русите“, а Филипче на прес-конференцијата во рака држеше отпечатен текст од „Фајненшл тајмс“.

„Скоро година дена наназад укажуваме за проблемот којшто беше тогаш, сега веќе настана со Алта банка“, рече Филипче. „Укажувавме на тоа дека е тоа банка којашто настанала од една многу мала штедилница, дека тоа се луѓе блиски на Александар Вучиќ, негови пријатели, дека во медиумите имаше информации од Србија дека тоа се пари од криминални коруптивни сделки, од трговија со дрога, пари опљачкани од граѓаните.“ Претходно тој беше уште поостар: „Уште во декември лани им рековме на граѓаните дека ова е пералница за пари на Вучиќ. До вчера Народната банка не мрдна.“

Кој го провери потеклото на парите?

Филипче побара премиерот Христијан Мицкоски и гувернерот Трајко Славески да кажат дали воопшто било проверено потеклото на парите пред капиталот на Алта банка да влезе во Стопанска банка Битола. „Има ли потврда за потеклото на парите? Следно прашање, имало ли трансакции после завршувањето на изборите во Србија?“, праша тој. Од премиерот и од министерот за внатрешни работи побара одговор и дали Давор Мацура престојувал во Македонија изминатите денови.

Посебно го загрижува тоа што, според него, додека на граѓаните им се блокирани средствата, на фирмите им се дозволени трансакции: „Дали се префрлаат пари и какви пари се префрлаат од еден правен на друг правен субјект? Ако на овие прашања тие не одговараат, ние бараме обвинителството час поскоро да се вклучи во оваа работа и сите овие прашања да ги истражи.“ Одлуката на Народната банка навистина ги ограничува физичките лица на 10.000 денари неделно преку платежните картички, додека внатрешните плаќања меѓу клиентите на банката, правни и физички лица, остануваат неограничени.

Филипче не ги бираше зборовите. „Оваа власт кај нас во Македонија, предводена од Христијан Мицкоски, е арамиска и криминална. Ова е само уште еден од доказите. За жал, сега на директна штета на граѓаните коишто тоа ќе го почувствуваат по своите џебови“, рече тој. Тој тврдеше дека Мицкоски, „организираната криминална група“ и гувернерот „ќе помогнат да се опљачкаат помеѓу сто педесет и сто осумдесет милиони евра од граѓаните“, појаснувајќи дека, според анализите на СДСМ, тоа е вредноста на вкупниот капитал на Алта банка.

Пензиите заклучени, ратите – на време

Народната банка во неделата воведе администрација во Алта банка Битола. Управувањето привремено го презедоа три лица именувани од Народната банка, а мерката може да трае најмногу три месеци. Гувернерот Славески порача дека корисниците на кредити мора и понатаму редовно да ги плаќаат ратите.

„Зошто гувернерот кажува дека и покрај тоа што не може да си ги повлечат парите, имаат обврска да ги враќаат кредитите? Каков врв на безобразлук. Со кои пари луѓето да враќаат кредити?“, праша Филипче. Тој предупреди и на поширок ризик: „Стравуваме дека ова ќе има и домино ефект и врз други банки, затоа што веќе други граѓани коишто немаат сметка во Алта банка од утрово ни јавуваат и ни кажуваат дека си ги проверуваат своите депозити.“

Власта: „фабрика за паника“

Владејачката ВМРО-ДПМНЕ одговори со навреди. Партијата тврди дека СДСМ и Филипче „повторно ја активираат фабриката за паника“, а лидерот на опозицијата го нарече „антимакедонец“. Според ВМРО-ДПМНЕ, банкарскиот систем е „стабилен и безбеден“ и под непосредна супервизија на Народната банка, а „состојбите со банкарскиот систем и банките во соседството, немаат никаква врска со банкарскиот систем во Македонија“.

Гувернерот Славески тврди дека Алта банка Битола „е високо капитализирана, ликвидна и со солиден квалитет на кредитното портфолио“, дека мерката е привремена и дека има заинтересирани купувачи за акциите. Тој апелираше учесниците во јавната дебата „да се воздржат од изјави што може да создадат непотребна загриженост“. Премиерот Мицкоски, пак, уште во интервјуто емитувано на 29 октомври рече дека не знае „дали е сè во ред“, но дека постојат контроли од Народната банка.

Но, ако сè е во ред, пензионерите имаат едноставно прашање: зошто експозитурите во понеделникот воопшто не работеа со клиенти? Тоа го објави самата банка. Ликвидноста на хартија е слаба утеха за човек што не може да си ја подигне пензијата.

Регионот реагира, Скопје се брани

Додека Скопје ја уверува јавноста дека проблем нема, соседите реагираат. Централната банка на Црна Гора на 1 ноември го одзеде овластувањето за платежни услуги на Алта Пеј Груп од Подгорица, а владејачкото движење „Европа сега“ (ПЕС) бара собраниска расправа за можно хибридно странско влијание. Во Србија случајот го истражува обвинителството за организиран криминал. Во Македонија, вклучување на обвинителството засега јавно бара опозицијата.

Филипче најави дека пратеничката група на СДСМ ќе покрене иницијатива за надзорна расправа во Собранието и ќе поднесе интерпелација за гувернерот Славески, „кој ги остави семејствата, пензионерите, младите без своите средства“. Претходно тој праша колку пари Вучиќ префрлил во Македонија и дали тие останале тука или заминале понатаму кон Москва.

Прашањата што нема да исчезнат

Филипче предупредуваше пред речиси една година. Тогаш власта молчеше, денеска одговара со навреди. Но 11.000 пензионери и илјадници штедачи не бараат навреди, туку одговори: кој го провери потеклото на парите со кои дојде банката, што се случуваше со трансакциите по изборите во Србија и како токму Македонија стана пазарот каде што Алта успеа да купи банка – во време кога, според „Фајненшл тајмс“, Европската централна банка веќе се сомневаше во потеклото на нејзините депозити.

Извори: СДСМ (прес-конференцијата), СДСМ (11.000 пензионери), СДСМ (прашањата за Мацура), СДК (изјавата на Филипче), СДК (Битола), СДК (затворените експозитури), СДК („Фајненшл тајмс“ и ЕЦБ), „Фајненшл тајмс“, AML Intelligence (ЕЦБ и Адико банка), Дојче веле (мерките на Народната банка), TIME.mk (реакцијата на ВМРО-ДПМНЕ), GRID.mk (изјавата на Мицкоски), Euronews Србија (приведувањето на Мацура), Либертас (купувањето на Стопанска банка Битола).

Фото: кадар од видеото на СДСМ од прес-конференцијата, 2 ноември 2026