Почетна
Политика

Филипче за Мицкоски: „Па може ли таков идиот да е човекот комплетен?“

Изјавата на Венко Филипче за премиерот Христијан Мицкоски ја стави во преден план расправата за „исландската аналогија“: каков пазарен пристап обезбедува ЕЕА, зошто тоа не е членство во ЕУ и кој европски пат го застапува Владата.

·Политика
Филипче за Мицкоски: „Па може ли таков идиот да е човекот комплетен?“

На прес-конференција во Собранието на 1 октомври, пратеникот Венко Филипче му се обрати на премиерот Христијан Мицкоски: „Па може ли таков идиот да е човекот комплетен? Да нè изолира целосно?“ Филипче ја поврза изјавата со својата критика на споредбата со Исланд и со предупредувањето за можноста земјата да остане надвор од европските интеграции. Неговата оценка е политички став и се пренесува како таква. Во средиштето на спорот останува прашањето што исландскиот пример навистина значи за македонскиот пат кон ЕУ.

Изјавата и политичкиот спор

На 1 октомври координаторот на пратеничката група на ВМРО-ДПМНЕ, Никола Мицевски, ја осуди формулацијата и ја нарече „говор на омраза“. Тоа е партиска квалификација, а не судски утврден факт. Во обраќањето на 21 септември на самитот „Конкордија“ во Њујорк, пренесено од „Јуропиан вестерн Балканс“, Мицкоски повтори дека земјата останува посветена на интеграцијата во ЕУ, дека бара излез од застојот и заштита од повторени билатерални условувања. Тоа е јавната позиција на Владата за европскиот курс и за условите во кои би продолжил процесот.

Позицијата отвора конкретни прашања за следните чекори: дали Владата би побарала инструмент за пазарна интеграција, како пристапување кон ЕЕА преку ЕФТА, посебни секторски договори или побрзо отворање преговарачки кластери со јасни мерила; и какви гаранции против билатерални блокади би барала во разговорите со европските партнери.

Исландската аналогија: што покажува, а што не

Филипче рече дека Мицкоски се повикал на Исланд како пример за алтернативна траекторија надвор од ЕУ. Фактите за Исланд се следниве: државата не е членка на ЕУ, но е во Европската економска област (ЕЕА) преку ЕФТА и учествува на Внатрешниот пазар на ЕУ. На 29 август 2026 година, според „Ројтерс“, исландскиот референдум одби повторно отворање на преговорите за членство (52,8 % наспроти 47,2 %).

Исландскиот пример затоа не значи изолација, туку длабока пазарна интеграција преку ЕЕА, со прифаќање голем дел од правото на ЕУ без полно гласачко право во Брисел. Северна Македонија е кандидат за ЕУ, но не е членка на ЕЕА; оттука, исландскиот модел не е едноставна замена за сегашната траекторија. За таквата споредба да биде применлива, треба да се разјасни дали земјата сака, може и има правен и политички пат да пристапи кон ЕЕА преку ЕФТА.

Статусот на пристапувањето и позицијата на опозицијата

Во изборниот и постизборниот говор често се споменуваат „патокази“ и „алтернативи“, но нацрт-патоказите што се предмет на дискусија не се усвоени и не гарантираат членство. Северна Македонија останува земја-кандидат, а секој разговор за алтернативен облик на интеграција треба да ги земе предвид различниот правен статус, условите за пристапување и односот со пристапните преговори.

СДСМ својот настап го поставува како предупредување дека застојот може да ја оддалечи земјата од европскиот процес. Критиката на Филипче е насочена кон тоа дали споредбата со Исланд може да одговори на потребата од полноправно членство во ЕУ. Наспроти тоа, Мицкоски вели дека целта останува членството во ЕУ, но дека се потребни трајни гаранции против нови билатерални условувања и одржливо решение за продолжување на процесот.

Што значи споредбата за јавната расправа

Фактите за Исланд помагаат да се разграничи пристапот до пазарот од членството: ЕЕА овозможува учество на Внатрешниот пазар, но не носи полноправно учество во одлучувањето на ЕУ. За Скопје, евентуалниот пристап кон таков модел би бил посебен правен и политички процес, а не автоматска замена за кандидатскиот статус.

Затоа, јавната расправа може да се насочи кон проверливи одговори: кои инструменти за интеграција ги разгледува Владата, со какви гаранции и во кои рокови; и како опозицијата ја образложува својата оценка дека актуелниот застој ја загрозува европската перспектива. Така се задржуваат и различните политички позиции и суштинската разлика меѓу пазарна интеграција и пристапување кон ЕУ.

Извори и контекст: СДСМ (прес-конференција); Ројтерс (референдум во Исланд); ЕФТА (статус на ЕЕА); Јуропиан вестерн Балканс (ставот на Мицкоски); 360 степени (реакција на ВМРО-ДПМНЕ).

Фото: кадар од прес-конференцијата на СДСМ

Поврзани написи