Филипче за Мицкоски: „Па може ли таков идиот да е човекот комплетен?“

Со реторика што гребе по рабовите на политичката пристојност, пратеникот Венко Филипче на прес-конференција во Собранието на 1 октомври го предизвика премиерот Христијан Мицкоски: „Па може ли таков идиот да е човекот комплетен? Да нè изолира целосно?“ Станува збор за навреда изречена од Филипче, а не за фактичка оценка на нашата редакција. Но токму поради тежината на зборот, вреди да се разгледа суштината на спорот: спорната „исландска“ споредба и што таа реално кажува – и не кажува – за македонскиот пат кон Европа.

Реторика и граници: што остава навредата, а што бара политиката

Грубиот јазик не заменува план. Притоа, во моментот нема официјален одговор од Владата конкретно на навредата. Јавно, Мицкоски повеќепати тврди дека земјата останува посветена на интеграцијата во ЕУ и дека бара излез од застојот и заштита од повторени билатерални условувања, според неговото обраќање на 21 септември на самитот „Конкордија“ во Њујорк, пренесено од „Јуропиан вестерн Балканс“. Тоа е политичка позиција, но не е техничка мапа на чекори – ниту е одговор на прашањето кои инструменти ќе се побараат и со какви рокови.

Исландската аналогија: што покажува, а што не

Филипче рече дека Мицкоски се повикал на Исланд како пример за алтернативна траекторија надвор од ЕУ. Фактите за Исланд се следниве: државата не е членка на ЕУ, но е во Европската економска област (ЕЕА) преку ЕФТА и учествува на Внатрешниот пазар на ЕУ. На 29 август 2026 година, според „Ројтерс“, исландскиот референдум одби повторно отворање на преговорите за членство (52,8 % наспроти 47,2 %).

Овие факти значат две клучни работи. Прво, пристапот на Исланд не е „изолација“, туку длабока пазарна интеграција преку ЕЕА, со прифаќање голем дел од правото на ЕУ без полно гласачко право во Брисел. Второ, Северна Македонија денес е кандидат за ЕУ, но не е членка на ЕЕА; затоа исландскиот модел не е едноставна замена за нашата сегашна траекторија. За да биде релевантна аналогијата, мора да се одговори: дали земјава воопшто сака, може и има пат да пристапи кон ЕЕА преку ЕФТА, и со кои политички и правни трошоци?

Политички содржини зад спорот: отворени прашања

Во изборниот и постизборниот говор често се споменуваат „патокази“ и „алтернативи“, но нацрт-патоказите што се предмет на дискусија не се усвоени и не гарантираат членство. Прашањето за реална алтернатива бара конкретика: дали Владата бара специфичен инструмент за пазарна интеграција (пристапување кон ЕЕА преку ЕФТА, посебни секторски договори или побрзо отворање преговарачки кластери со јасни мерила)? Какви гаранции бара против билатерални блокади и како би биле обезбедени во разговорите со европските партнери?

Од другата страна, навредата не нуди одговор ниту на уставното прашање. Ако опозицијата смета дека постојниот формат води во ќорсокак, кое е нејзиното остварливо уставно решение што би ги откочило преговорите без нов идентитетски ризик и со доволна парламентарна поддршка?

Политика наместо епитети

СДСМ во својот првичен настап го рамкира спорот како предупредување од можноста за изолација, но јавноста има право на повеќе од рамкирање. Навредите создаваат бучава, а не одговори. Доколку се повикува на Исланд, тогаш споредбата мора да биде прецизна: ЕЕА учество без членство, прифаќање на правила без глас и стабилен, но асиметричен пристап до пазарот. Тоа е избор со цена – политичка и правна – и не е автоматски отворен за Скопје.

Заклучок и јавни прашања: Кое точно средство за интеграција/пристапување ќе го бара Владата – ЕЕА преку ЕФТА, засилени секторски договори или преговарачки кластери со утврдени рокови – со какви гаранции против блокади и во кои рокови? А за опозицијата: кое е нејзиното конкретно и остварливо уставно решение што обезбедува напредок без идентитетски отстапки и со потребното мнозинство?

Извори и контекст: СДСМ (прес-конференција); Ројтерс (референдум во Исланд); ЕФТА (статус на ЕЕА); Јуропиан вестерн Балканс (ставот на Мицкоски).

Фото: кадар од прес-конференцијата на СДСМ