„Мене ми е жал за тебе“: Филипче до Мицкоски – менторите паднаа, прашањата остануваат

„Сакам да кажам почитуван премиер, ама не можам.“ Со оваа реченица претседателот на СДСМ, Венко Филипче, во четвртокот го започна своето пратеничко прашање до премиерот Христијан Мицкоски – и го отвори еден од најострите собраниски дуели оваа есен. „Ја почитувам функцијата, меѓутоа премиере, не и тебе лично, најмногу поради тоа што на тој начин ја практикуваш власта“, рече Филипче, обвинувајќи го премиерот дека користи „разноразни пропагандни механизми, лажни кампањи, оцрнувања, дискредитации“.

Пораката што одекна најсилно, сепак, дојде подоцна. Зборувајќи за прашањата на кои, според него, премиерот наскоро ќе мора да одговара, Филипче рече: „Па ќе се отворат прашања за кинеските пари од Унгарија, за Алта банка, за тоа дали има навистина, како што сè повеќе имаме информации, трансфер на пари од Србија тука. Некои документи видов пред неколку дена. Ако е тоа стварно така, мене ми е вака човечки жал за тебе, да ти кажам право, не политички, ама патот сам си го избираш.“

Филипче не прецизираше за кои документи станува збор, а своето тврдење го постави условно. Но пораката беше јасна: времето кога премиерот можеше да се потпре на моќни пријатели надвор од земјата, според лидерот на СДСМ, истекува.

Го нема и вториот ментор

„Јас знам дека сега тебе не ти е лесно, го нема и вториот ментор. Тој систем на поддршка од Србија полека се губи и ќе останеш сам“, му рече Филипче на Мицкоски. „Се поставува прашањето што ќе правиш? Веројатно ќе треба да одговараш на прашања не само тука, меѓутоа и на некои други места.“

Контекстот е свеж. На 25 октомври српскиот претседател Александар Вучиќ го призна поразот на парламентарните избори од Студентската листа, која според Би-Би-Си освои околу 52,7 отсто наспроти 39,2 отсто за неговата Српска напредна странка (СНС). Во април, на изборите во Унгарија, власта ја загуби Виктор Орбан, а премиер стана Петер Маѓар. Мицкоски не ѝ честиташе на Студентската листа – тоа го направи министерот за надворешни работи Тимчо Муцунски, пишува „Слободен печат“.

Во собраниското обраќање Филипче отиде чекор подалеку. Тој рече дека разбира оти премиерот понекогаш мора да ги слуша „контролорите од БИА“ – српската Безбедносно-информативна агенција – спомнувајќи ги Стоилковиќ и Латас, но дека работите се менуваат.

Унгарски пари, Алта банка и пет тони дрога

Филипче ги наброја прашањата за кои, според него, ќе се бараат одговори: унгарскиот кредит, Алта банка и наводниот трансфер на пари од Србија. За Алта банка СДСМ уште на 26 октомври тврдеше дека е „одбиена од секаде во Европа“. „Веројатно ќе одговараш на прашања и за трансферот на дрога преку граница, е тогаш на тие инстанци веќе нема да може да се дефокусира и да се даваат лажни информации“, рече Филипче. Тој додаде дека претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен јасно порачала оти „пред Европа ќе треба да се одговара, пред Европското обвинителство и европската обвинителка Лаура Ковеши“.

Прашањата за унгарските пари не се измислени во Скопје. Во јули новата унгарска влада на Петер Маѓар започна истрага за двата кредита што Македонија ги доби преку државната Ексимбанка, вкупно 988 милиони евра, а надоместокот на каматата, според проценките, ќе го чини унгарскиот буџет над 247 милиони евра, пишува „Европски западен Балкан“.

И прашањето за дрогата има свој контекст. Српскиот истражувачки портал КРИК на 19 октомври објави дека по акцијата „Коњух“, во која беа запленети пет тони марихуана, од функциите биле поместени 15 полициски раководители во Србија, а 13 полицајци во писмо до премиерот Ѓуро Мацут се пожалиле на притисоци. Според „+инфо“, дрогата била пронајдена во куќа на советник на СНС од Крушевац. СДСМ тврди дека пратката минала од Македонија преку граничниот премин Табановце и дека досега никој не дал ни имиња ни одговори.

Одговорот: потсвест и детство

Премиерот возврати остро – и лично. „Ме обвинивте дека трансферирам дрога, пари, дека сум идиот. Не се спуштам на тоа ниво. Тоа се учи до седум години. Изгледа вам тој период ви бил исполнет со фрустрација, мене ми беше среќен, со двајца позитивни родители“, му рече Мицкоски на Филипче, потсетувајќи дека опозицискиот лидер е „медицинско лице“ и знае дека „потсвеста е многу интересна работа“.

За унгарскиот кредит Мицкоски рече дека Државниот завод за ревизија утврдил оти парите се наменети за раст на економијата, за враќање еврообврзница и за поддршка на стопанството. „Значи, во овие шест месеци нема ни ‚к‘ од криминал“, рече тој, додавајќи дека европските обвинителства „може и сега да се занимаваат“ со неговиот криминал, „но не се занимаваат, бидејќи го нема“. За менторите и изборите во Србија рече дека нема да коментира и дека времето ќе даде одговор на „лагите“.

Филипче ја искористи репликата за да ја врати топката. „Добро, ете конечно преку Фројд дознавме што се причините“, рече тој и додаде дека за детството нема да коментира. Потоа го потсети премиерот на неговите сопствени ветувања: „Еве премиере имаш шанса, чекаат луѓето да го вратиш името. Врати го името.“ И: „Чекаа да го поништиш Преспанскиот договор. Поништи го.“ Тој го повика Мицкоски да го подобри договорот со Бугарија и да ја исполни ветената промена на преговарачката рамка – „сто пати ветуваше“.

Уште во своето прашање Филипче потсети дека претседателката Гордана Силјановска-Давкова и Урсула фон дер Лајен велат дека идентитетот и јазикот се заштитени. Фон дер Лајен на 2 октомври во Скопје порача дека Унијата ќе ја пречека Македонија „со нејзиниот идентитет и јазик“.

Рудниците: „жив ѕид“

Суштинското прашање на Филипче беше за рудниците. Тој тврдеше дека премиерот посегнува по распродавање на земјата за рудници и туѓи бизнис-интереси. Според него, новиот просторен план, кој е на јавна расправа, ги предвидува рудниците во Штука, односно Иловица, и во Казандол, рудникот за антимон во Кривопаланечко и, за првпат, истражувања на Кожуф. Филипче рече дека се сретнал со граѓани и земјоделци што стравуваат за водата, почвата и здравјето, и побара премиерот „јасно и недвосмислено“ пред целата јавност да каже дали ги поддржува тие проекти.

Барем на ова прашање премиерот одговори директно. Мицкоски рече дека е за отворање рудник за антимон во Крстов Дол, во селото Луке кај Крива Паланка, посочувајќи дека ист став има и градоначалникот на општината од редовите на СДСМ. Тој истакна дека Владата извојувала целосна победа во меѓународната арбитража за Казандол, без никакви трошоци за државата. „Ние го враќаме тоа што вие го распродадовте“, му рече Мицкоски на Филипче.

Одговорот на Филипче беше предупредување: ако постапките започнат, Владата ќе се соочи со сериозен отпор кај граѓаните. „Ние тој отпор ќе го водиме или ќе го поддржиме, а ако треба ќе направиме и жив ѕид“, рече тој.

На крајот Филипче му рече на премиерот дека „можеби си ја промашил професијата. Би бил добар уредник на Информер или на Колегиум“ – алудирајќи на српскиот провладин таблоид „Информер“ – и додаде дека, за жал, „тие се гасат сега полека“.

Кој е следен

Неколку дена пред седницата, по поразот на Вучиќ, Филипче својот став го сумираше во три реченици: „Орбан падна. Вучиќ падна. Сите знаеме кој е следен.“ Во четвртокот, во Собранието, тоа му го кажа директно в лице на премиерот: системот на поддршка се губи, а прашањата – за парите, за банката, за границата и за рудниците – остануваат. „Патот сам си го избираш“, му порача Филипче. Одговорот, засега, Мицкоски му го остава на времето.

Извори: СДСМ (почетокот на прашањето), СДСМ (менторите и Европа), СДСМ („контролорите од БИА“), СДСМ („жал ми е за тебе“), СДСМ (репликата), СДСМ (Алта банка), „Слободен печат“ (одговорот на Мицкоски), „Слободен печат“ (изборите во Србија), Независен („Информер“), TIME.mk (рудниците и Казандол), TIME.mk (случајот „Коњух“), Би-Би-Си (изборите во Србија), „Европски западен Балкан“ (унгарските кредити), Дојче веле (фон дер Лајен).

Фото: кадар од видеото на СДСМ од собраниската седница, 29.10.2026