Гоце загина за Македонија, Груевски избега од правдата: ВМРО на Делчев не е ВМРО-ДПМНЕ на Мицкоски

Коментар

Пред точно 133 години, на 23 октомври 1893 година, шестмина млади луѓе во Солун – Даме Груев, д-р Христо Татарчев, Петар Поп Арсов, Иван Хаџи Николов, Христо Батанџиев и Андон Димитров – основаа организација што немаше ни држава, ни пари, ни заштитници. Имаше само идеја: слободна, автономна Македонија. Подоцна во неа влегоа Гоце Делчев, Ѓорче Петров, Пере Тошев и Јане Сандански и ја претворија во движење што го потресе Балканот.

Денеска, во Македонскиот народен театар, под мотото „Свои на своето!“, премиерот и лидер на ВМРО-ДПМНЕ Христијан Мицкоски говореше со големи зборови за „пркосот на Узунов, посветеноста на Груев, мудроста на Татарчев, храброста на Питу, големината на Гоце“. Рече дека татковината се создавала „низ лелеци и крици, низ постојана жртва, не низ аплаузи и подарени слободи“. И постави прашање: „Што правиме ние со слободата за која тие се бореа?“

Тоа е вистинското прашање. Токму затоа одговорот мора да биде искрен – дури и кога ја боли партијата што го носи името ВМРО.

„Континуитет“ или бренд?

Во јуни, на 36-тиот роденден на партијата во Струмица, Мицкоски рече дека континуитетот со историската ВМРО „не е никаков апстрактен поим или нешто имагинарно“, туку идеологија „длабоко вградена во програмските документи“. Во истиот говор додаде: „Со денешен речник кажано, ВМРО е најголемиот политички македонски бренд.“

Бренд. Тој збор кажува повеќе од сите свечени академии. Револуционерите од 1893 година полагаа заклетва и знаеја дека ги чекаат затвор, прогонство и бесилка. Денешната партија, по сопствено признание, има бренд. А брендот, за разлика од заклетвата, не бара жртва – бара пазар.

Жртва наспроти бегство

Гоце Делчев загина на 4 мај 1903 година во селото Баница, на 31-годишна возраст. Основачите, како што рече и самиот Мицкоски, „немале држава зад себе, немале институции што ќе ги заштитат“. Ги чекаа затвори и прогонства – и не бегаа од нив.

Партијата што денеска се повикува на нив цела деценија ја водеше Никола Груевски. Тој е правосилно осуден на две години затвор во случајот „Тенк“ – за примање награда за незаконско влијание при набавката на блиндиран „мерцедес“ вреден околу 600.000 евра. Наместо во затвор, во ноември 2018 година избега во Будимпешта, каде што владата на Виктор Орбан му даде азил. Подоцна беше осудуван и во други предмети, меѓу кои и за перење пари.

Оваа недела поранешниот унгарски пратеник Акош Хадхази објави нови фотографии на Груевски во елитен ресторан во центарот на Будимпешта. Делчев загина во Баница. Груевски седи по елитните ресторани во Будимпешта. Тоа не е континуитет – тоа е пресврт.

По изборната победа на Петер Маѓар во април, кој го нарече Груевски „баран криминалец“, Мицкоски изјави дека Груевски ќе биде упатен на издржување казна ако се појави во Македонија, а Министерството за правда во мај соопшти дека собира документи од судовите. Пет месеци подоцна, според „Независен“, ново барање за екстрадиција нема. Порталот VSquare, повикувајќи се на извори во унгарската влада, објави дека Груевски има унгарско државјанство, со што екстрадицијата би станала речиси невозможна. Самиот Мицкоски, според European Western Balkans, беше советник во владата на Груевски.

Независност наспроти туѓи патрони

Историската организација водеше тешка борба против врховистите, кои сакаа да ја управуваат однадвор. Нејзината сила, како што рече и Мицкоски во јуни, доаѓала од македонскиот народ – не од туѓи дворови.

Денешната ВМРО-ДПМНЕ својот патрон го најде во Будимпешта. Во јули 2024 година Мицкоски и Орбан договорија кредит од 500 милиони евра, со камата од 3,25 отсто и рок од 15 години, од кој половината е наменета за општините. Новата унгарска влада на Маѓар уште од летото ги истражува двата кредита за Македонија преку државната Ексимбанка, вкупно 988 милиони евра, а трошокот за компензација на каматите за унгарскиот буџет го проценува на над 247 милиони евра. Мицкоски тврди дека условите се исклучително поволни. Но истиот Орбан што го даде кредитот му даде засолниште и на Груевски.

Опозицијата оди и понатаму. СДСМ годинава ја обвини власта за бот-мрежи по модел на српската СНС, за ангажирање на израелската агенција „Black Cube“ и за шпионскиот софтвер Pegasus. Тоа се обвинувања на СДСМ, а не утврдени факти; МВР тврдењата за шпионски софтвер ги отфрли како „невистинити и неосновани“. Но тажно е што вакви прашања воопшто се поставуваат за партија што се повикува на Гоце.

Крушевскиот манифест наспроти „мекото ткиво“

Во август 1903 година Крушевската Република им се обрати на своите муслимански соседи – Турци, Албанци и Торбеши: „Ние, вашите вечни комшии, пријатели и познајници... без разлика на вера, народност, пол и убежденија“. И им порача: „вашио имот, вашио живот, вашата вера и вашата чес ни сет толку скапи, колку шчо ни сет скапи нашите“. Тоа беше политика на соживот, напишана со пушка в рака, но без омраза во срцето.

Денеска, на академијата што го слави тоа наследство, премиерот ја стави опозицијата во иста реченица со Бугарија и за неа рече: „И народот знае дека тие се мекото ткиво на нашата татковина.“ Наместо „вечни комшии“ – внатрешен непријател.

Во владината коалиција седи и Демократската партија на Србите на министерот Иван Стоилковиќ. По смртта на Ратко Младиќ, на Фејсбук-страницата на таа партија излезе пофален текст за генералот осуден за геноцид. Јавно не беше утврдено дека Стоилковиќ лично го напишал, но „Фокус“ тогаш објави дека ВМРО-ДПМНЕ молчи. Мицкоски денеска ги предупреди граѓаните да не подлегнуваат на „хиперболизирани етнички теми“. Добро. Но соживотот не се брани само со предупредувања, туку и со јасна граница кон славењето воени злосторници – и кога тоа доаѓа од сопствените коалициски партнери.

Револуционерна правда наспроти „судство по телефон“

Организацијата на Делчев изгради, како што бележи историографијата, „држава во државата“: луѓето своите спорови ги носеа пред револуционерните судови наместо пред османлиските. Правдата беше прашање на чест.

Денеска Македонија назадува. На новиот Индекс на владеењето на правото на Светскиот проект за правда (WJP) за 2026 година државата падна од 64-тото на 65-тото место од 143 земји, со влошување токму кај корупцијата во власта и кај контролата на извршната власт од Собранието и од судовите. Во борбата против корупцијата е 71-ва, а во спроведувањето на прописите падна за шест места, на 95-тото место. „Иднината се гради со независни институции, не со судство по телефон“, порачаа денеска од СДСМ.

„Коски од минатото“ и коски на трпезата

Зборувајќи за спорот со Бугарија, Мицкоски денеска рече: „Мојата задача како премиер не е да се занимавам со коски кои припаѓаат на минатото, туку со обезбедување иднина која им припаѓа на нашите деца.“ Се согласуваме: историјата не смее да биде коска за глодање. Но тогаш не смее да биде ни бренд за собирање гласови секој 23 Октомври и секој 17 јуни.

А иднината на децата денеска се пресметува во денари. Според моделот на Сојузот на синдикатите на Македонија (ССМ), минималната синдикална кошница за четиричлено домаќинство во септември изнесуваше 69.432 денари, а нето-минималната плата е 26.046 денари. Ни две минимални плати не ја покриваат. Крушевскиот манифест зборуваше за луѓе што се „робје на богатите и на силните“. Сто дваесет и три години подоцна, „единствените коски што ќе останат се коските на трпезата“, порачаа од СДСМ.

Што одговара власта

Во ВМРО-ДПМНЕ ќе речат дека се неправедно напаѓани. Партијата во својата порака за 23 Октомври повика државата да се гради „со чесност, знаење, труд и одговорност“. Мицкоски во јуни рече дека наследил големи проблеми, дека нема „магично стапче“ и дека се прават мали, но сигурни чекори. Владата тврди дека унгарскиот кредит е со исклучително поволни услови, а за Груевски вели дека постапката за екстрадиција продолжува. Денеска премиерот вети: „Нашата обврска е да објасниме, да сослушаме, да признаеме кога нешто треба да се поправи и да го поправиме.“

Добро. Нека почне со признавање.

Името не се наследува

На Гоце Делчев му се припишуваат зборовите: „Јас го разбирам светот единствено како поле за културен натпревар меѓу народите.“ Тоа е ВМРО на Делчев: жртва без лична корист, соживот без омраза, независност без туѓи патрони и правда пред која сите се еднакви.

Денешната ВМРО-ДПМНЕ нуди бренд наместо заклетва, бегалец во Будимпешта наместо маченик во Баница, кредити од Орбан наместо независност и „меко ткиво“ наместо „вечни комшии“. „Свои на своето“, вели слоганот. Но татковината не е партиски имот. Името ВМРО не се наследува со статут и не се купува со академии. Се заслужува со дела – онака како што, според самиот Мицкоски, основачите „своите зборови ги потврдувале со непосредни дела, а најчесто и со сопствениот живот“.

Сто триесет и три години подоцна, делата на оние што го носат тоа име раскажуваат сосема друга приказна.

Ова е коментар. Фактите и цитатите се засноваат на: Независен (говор на Мицкоски, 23.10.2026); Вечер (говор на Мицкоски); Денесен (говор во Струмица, јуни 2026); Википедија (МРО); Википедија (Крушевски манифест); Transparency International (случајот „Тенк“); Euronews (пресуди на Груевски); European Western Balkans (екстрадиција); Независен (Груевски во Будимпешта); Portfolio (унгарски кредит); BIRN (кредит, 2024); European Western Balkans (истрага за кредитите); Слободен печат (МВР); Фокус (Младиќ); Независен (Индекс WJP); Независен (реакција на СДСМ); ССМ (синдикална кошница).

Фото: Канал 5 (насловна, кадар од преносот на академијата); Wikimedia Commons, јавна сопственост (Гоце Делчев)