11.000 pensionistë të bllokuar në Alta Bankë, Filipçe kërkon përgjigje

„Njëmbëdhjetë mijë pensionistë marrin pensionin përmes Alta Bankës.“ Me këtë fjali kryetari i LSDM-së, Venko Filipçe, të hënën nga Kuvendi tregoi çmimin e vërtetë të aferës Alta Banka – atë po e paguajnë më të cenueshmit. Ndërsa ai fliste, para degëve të mbyllura në Manastir që nga mëngjesi herët qëndronin njerëz që qanin dhe luteshin të arrinin te paratë e tyre. Shumica e tyre ishin pensionistë.

„Sot degët nuk punojnë, ndërsa qytetarëve nuk u punojnë as kartat në bankomate. Si do t’i tërheqin qytetarët paratë e tyre? Si do të arrijnë pensionistët te pensionet? Si do t’ia dalin familjet? Si do t’ia dalin punëtorët?“, pyeti Filipçe. „Ekzistenca e këtyre qytetarëve tanë është e rrezikuar.“

Banorët e Manastirit i përshkruan SDK-së të njëjtën pamje. „Si do të jetojmë me 10.000 denarë? Kartat nuk kalojnë më në dyqane. Në Manastir shumë familje mbahen me pensione. Kjo është shkatërrim për qytetin“, tha Stevo Nikollovski. Biljana Stranoevska nuk di si do ta transferojë pensionin e vjehrrit të saj: „Vjehrri im është i palëvizshëm. Si ta çoj tani në një bankë tjetër që të hapë llogari transaksionale dhe ta transferojmë pensionin atje?“

Banka që erdhi nga Beogradi

Alta Banka Manastir nuk është një bankë e zakonshme lokale. Ajo është ish-Stopanska Banka Manastir, të cilën Alta Banka serbe e bleu në tetor 2025, ndërsa pasi Banka Popullore e miratoi marrjen e plotë, që nga 12 dhjetori 2025 mban emrin e pronarit të ri. Pronari me shumicë, Alta Banka Beograd, është në pronësi të biznesmenit Davor Macura, për të cilin mediat serbe dhe të huaja shkruajnë se është i afërt me Partinë Përparimtare Serbe (SNS) të Aleksandar Vuçiqit.

Rënia ishte po aq e shpejtë sa edhe humbja politike e Vuçiqit. Më 25 tetor SNS-ja humbi zgjedhjet parlamentare në Serbi. Më 27 tetor prokuroria serbe për krim të organizuar i kërkoi Bankës Popullore të Serbisë të dhëna për të gjitha transaksionet e huaja të Alta Bankës në muajin e kaluar. Natën mes 30 dhe 31 tetorit banka qendrore në Beograd ia hoqi licencën e punës, ndërsa të hënën Macura, sipas mediave serbe, u ndalua nën dyshimin për shpërdorim të detyrës zyrtare dhe nxjerrje të paautorizuar të parave nga trezori i bankës.

Paratë ruse dhe paralajmërimi nga Frankfurti

Sipas Financial Times, Banka Qendrore Evropiane (BQE) që në vitin 2024 e kontrollonte grupin Alta për shkak të dyshimeve për pastrim parash, ndërsa zyrtarët e saj dyshonin nëse banka mund ta verifikonte prejardhjen e ligjshme të depozitave. Po atë vit, siç raportoi portali AML Intelligence, BQE-ja shprehu shqetësim për përpjekjen e kompanisë Alta Pay të Macurës për të marrë bankën austriake Addiko Bank, pikërisht për shkak të rrezikut të pastrimit të parave.

E njëjta gazetë shkruan se pas pushtimit rus të Ukrainës në vitin 2022 Alta Banka u bë një nga bankat e pakta që hapnin llogari për rusët dhe një kanal kyç për transfertat e qytetarëve dhe kompanive ruse, ndërsa depozitat e saj u rritën më shumë se pesë herë. Sipas burimeve të Financial Times, pas zgjedhjeve Macura u përpoq të largohej për në Moskë. Gazeta e titulloi shkrimin e saj „Serbia mbyll bankën e preferuar nga rusët“, ndërsa Filipçe në konferencën për shtyp mbante në dorë një shkrim të printuar të Financial Times.

„Pothuajse një vit më parë po tregojmë për problemin që ekzistonte atëherë dhe tani shpërtheu me Alta Bankën“, tha Filipçe. „Theksonim se kjo është një bankë që doli nga një shtëpi kursimi shumë e vogël, se këta janë njerëz të afërt me Aleksandar Vuçiqin, miqtë e tij, se në media kishte informacione nga Serbia se këto janë para nga marrëveshje kriminale e korruptive, nga trafiku i drogës, para të plaçkitura nga qytetarët.“ Më herët ai kishte qenë edhe më i ashpër: „Që në dhjetorin e kaluar u thamë qytetarëve se kjo është pastrimorja e parave të Vuçiqit. Deri dje Banka Popullore nuk lëvizi as gishtin.“

Kush e kontrolloi prejardhjen e parave?

Filipçe kërkoi që kryeministri Hristijan Mickoski dhe guvernatori Trajko Sllaveski të thonë nëse ishte kontrolluar fare prejardhja e parave para se kapitali i Alta Bankës të hynte në Stopanska Banka Manastir. „A ka konfirmim për prejardhjen e parave? Pyetja tjetër, a ka pasur transaksione pas përfundimit të zgjedhjeve në Serbi?“, pyeti ai. Nga kryeministri dhe nga ministri i Punëve të Brendshme ai kërkoi përgjigje edhe nëse Davor Macura ka qëndruar në Maqedoni ditët e fundit.

Atë e shqetëson veçanërisht fakti që, sipas tij, ndërsa qytetarëve u janë bllokuar mjetet, firmave u lejohen transaksionet: „A po transferohen para dhe çfarë parash po transferohen nga një subjekt juridik te tjetri? Nëse ata nuk u përgjigjen këtyre pyetjeve, ne kërkojmë që prokuroria të përfshihet sa më shpejt në këtë çështje dhe t’i hetojë të gjitha këto pyetje.“ Vendimi i Bankës Popullore vërtet i kufizon personat fizikë në 10.000 denarë në javë përmes kartave të pagesës, ndërsa pagesat e brendshme mes klientëve të bankës, persona juridikë dhe fizikë, mbeten të pakufizuara.

Filipçe nuk i zgjodhi fjalët. „Ky pushtet te ne në Maqedoni, i udhëhequr nga Hristijan Mickoski, është pushtet plaçkitësish dhe kriminelësh. Kjo është vetëm edhe një nga provat. Për fat të keq, tani në dëm të drejtpërdrejtë të qytetarëve, të cilët këtë do ta ndiejnë në xhepat e tyre“, tha ai. Ai pretendoi se Mickoski, „grupi kriminal i organizuar“ dhe guvernatori „do të ndihmojnë që të plaçkiten midis njëqind e pesëdhjetë dhe njëqind e tetëdhjetë milionë euro nga qytetarët“, duke sqaruar se, sipas analizave të LSDM-së, kjo është vlera e kapitalit të përgjithshëm të Alta Bankës.

Pensionet të kyçura, këstet – në kohë

Të dielën Banka Popullore vendosi administrim në Alta Banka Manastir. Drejtimin e morën përkohësisht tre persona të emëruar nga Banka Popullore, ndërsa masa mund të zgjasë më së shumti tre muaj. Guvernatori Sllaveski deklaroi se përdoruesit e kredive duhet të vazhdojnë t’i paguajnë rregullisht këstet.

„Pse guvernatori thotë se edhe pse nuk mund t’i tërheqin paratë e tyre, ata kanë detyrim t’i kthejnë kreditë? Çfarë kulmi i paturpësisë. Me çfarë parash njerëzit t’i kthejnë kreditë?“, pyeti Filipçe. Ai paralajmëroi edhe për një rrezik më të gjerë: „Kemi frikë se kjo do të ketë efekt domino edhe mbi bankat e tjera, sepse qytetarë të tjerë që nuk kanë llogari në Alta Bankë që nga mëngjesi na telefonojnë dhe na thonë se po i kontrollojnë depozitat e tyre.“

Pushteti: „fabrikë paniku“

VMRO-DPMNE në pushtet u përgjigj me fyerje. Partia pretendon se LSDM-ja dhe Filipçe „po e aktivizojnë sërish fabrikën e panikut“, ndërsa liderin e opozitës e quajti „antimaqedonas“. Sipas VMRO-DPMNE-së, sistemi bankar është „i qëndrueshëm dhe i sigurt“ dhe nën mbikëqyrjen e drejtpërdrejtë të Bankës Popullore, ndërsa „gjendja me sistemin bankar dhe bankat në fqinjësi nuk ka asnjë lidhje me sistemin bankar në Maqedoni“.

Guvernatori Sllaveski pohon se Alta Banka Manastir „është e kapitalizuar lart, likuide dhe me cilësi solide të portofolit të kredive“, se masa është e përkohshme dhe se ka blerës të interesuar për aksionet. Ai u bëri thirrje pjesëmarrësve në debatin publik „të përmbahen nga deklarata që mund të krijojnë shqetësim të panevojshëm“. Kryeministri Mickoski, nga ana e tij, që në intervistën e transmetuar më 29 tetor tha se nuk e di „nëse gjithçka është në rregull“, por se ka kontrolle nga Banka Popullore.

Por, nëse gjithçka është në rregull, pensionistët kanë një pyetje të thjeshtë: pse degët të hënën nuk punuan fare me klientët? Këtë e njoftoi vetë banka. Likuiditeti në letër është ngushëllim i dobët për njeriun që nuk mund ta tërheqë pensionin e tij.

Rajoni reagon, Shkupi mbrohet

Ndërsa Shkupi e siguron publikun se nuk ka problem, fqinjët reagojnë. Banka Qendrore e Malit të Zi më 1 nëntor ia hoqi autorizimin për shërbime pagesash Alta Pay Group-it në Podgoricë, ndërsa lëvizja në pushtet „Evropa Tani“ (PES) kërkon seancë parlamentare për ndikim të mundshëm hibrid të huaj. Në Serbi rastin e heton prokuroria për krim të organizuar. Në Maqedoni, përfshirjen e prokurorisë për momentin e kërkon publikisht opozita.

Filipçe paralajmëroi se grupi parlamentar i LSDM-së do të ngrejë iniciativë për seancë mbikëqyrëse në Kuvend dhe do të paraqesë interpelancë për guvernatorin Sllaveski, „i cili i la familjet, pensionistët dhe të rinjtë pa mjetet e tyre“. Më herët ai pyeti sa para ka transferuar Vuçiqi në Maqedoni dhe nëse ato mbetën këtu apo shkuan më tej drejt Moskës.

Pyetjet që nuk do të zhduken

Filipçe paralajmëronte pothuajse një vit më parë. Atëherë pushteti heshtte, sot përgjigjet me fyerje. Por 11.000 pensionistë dhe mijëra kursimtarë nuk kërkojnë fyerje, por përgjigje: kush e kontrolloi prejardhjen e parave me të cilat erdhi banka, çfarë ndodhi me transaksionet pas zgjedhjeve në Serbi dhe si pikërisht Maqedonia u bë tregu ku Alta arriti të blejë një bankë – në një kohë kur, sipas Financial Times, Banka Qendrore Evropiane tashmë dyshonte për prejardhjen e depozitave të saj.

Burimet: LSDM (konferenca për shtyp), LSDM (11.000 pensionistë), LSDM (pyetjet për Macurën), SDK (deklarata e Filipçes), SDK (Manastiri), SDK (degët e mbyllura), SDK (Financial Times dhe BQE), Financial Times, AML Intelligence (BQE dhe Addiko Bank), Deutsche Welle (masat e Bankës Popullore), TIME.mk (reagimi i VMRO-DPMNE-së), GRID.mk (deklarata e Mickoskit), Euronews Serbi (ndalimi i Macurës), Libertas (blerja e Stopanska Banka Manastir).