Filipçe për Mickoskin: „A mund të jetë ky njeri një idiot kaq i madh?“

Me një retorikë që i kalon kufijtë e mirësjelljes politike, deputeti Venko Filipçe në një konferencë për shtyp në Kuvend më 1 tetor e sfidoi kryeministrin Hristijan Mickoski: „A mund të jetë ky njeri një idiot kaq i madh? Të na izolojë krejtësisht?“ Bëhet fjalë për një fyerje të shqiptuar nga Filipçe, dhe jo për një vlerësim faktik të redaksisë sonë. Por pikërisht për shkak të ashpërsisë së fjalës, vlen të shqyrtohet thelbi i mosmarrëveshjes: krahasimi polemik „islandez“ dhe çfarë ai në realitet thotë – dhe nuk thotë – për rrugën e Maqedonisë së Veriut drejt Evropës.

Retorika dhe kufijtë: çfarë lë fyerja, e çfarë kërkon politika

Gjuha e ashpër nuk e zëvendëson planin. Ndërkaq, në këtë moment nuk ka një përgjigje zyrtare nga Qeveria specifikisht për fyerjen. Publikisht, Mickoski ka deklaruar disa herë se vendi mbetet i përkushtuar ndaj integrimit në Bashkimin Evropian (BE) dhe se kërkon daljen nga ngërçi dhe mbrojtjen nga kushtëzime bilaterale të përsëritura, sipas fjalimit të tij më 21 shtator në samitin „Concordia“ në Nju-Jork, i transmetuar nga European Western Balkans. Ky është një qëndrim politik, por nuk është një hartë teknike e hapave – as nuk është përgjigje për pyetjen se cilat instrumente do të kërkohen dhe me çfarë afatesh.

Analogia islandeze: çfarë tregon, e çfarë jo

Filipçe tha se Mickoski kishte përmendur Islandën si shembull për një trajektore alternative jashtë BE-së. Faktet për Islandën janë si vijon: shteti nuk është anëtar i Bashkimit Evropian, por bën pjesë në Zonën Ekonomike Evropiane (ZEE) përmes Shoqatës Evropiane të Tregtisë së Lirë (EFTA) dhe merr pjesë në Tregun e Brendshëm të BE-së. Më 29 gusht 2026, sipas Reuters, referendumi islandez refuzoi të rihapë negociatat për anëtarësim (52,8 % ndaj 47,2 %).

Këto fakte nënkuptojnë dy gjëra kyçe. Së pari, qasja e Islandës nuk është “izolim”, por integrim i thellë tregtar përmes ZEE-së, duke pranuar një pjesë të madhe të legjislacionit të BE-së pa të drejtën e plotë të votës në Bruksel. Së dyti, Maqedonia e Veriut sot është kandidate për BE-në, por nuk është anëtare e ZEE-së; prandaj modeli islandez nuk është një zëvendësim i thjeshtë për trajektoren tonë aktuale. Për ta bërë analogjinë relevante, duhet të përgjigjemi: a dëshiron, mundet dhe ka rrugë vendi ynë të anëtarësohet në ZEE përmes EFTA-s, dhe me çfarë kostoje politike dhe ligjore?

Përmbajtjet politike pas mosmarrëveshjes: pyetje të hapura

Gjatë fushatës dhe pas saj shpesh përmenden „hartat e rrugës“ dhe „alternativat“, por projekt-hartat e rrugës që diskutohen nuk janë miratuar dhe nuk garantojnë anëtarësim. Pyetja për një alternativë reale kërkon konkretizim: a po kërkon Qeveria një instrument të veçantë për integrim tregtar (anëtarësim në ZEE përmes EFTA-s, marrëveshje sektoriale të përforcuara ose hapje më e shpejtë e klustereve të negociatave me tregues të qartë)? Çfarë garancish kërkohen kundër bllokadave bilaterale dhe si do të sigurohen ato në bisedimet me partnerët evropianë?

Në anën tjetër, fyerja nuk jep përgjigje as për çështjen kushtetuese. Nëse opozita konsideron se formati ekzistues po çon në një ngërç, cila është zgjidhja e saj kushtetuese e realizueshme që do t’i jepte hov negociatave pa rrezik të ri për identitetin dhe me mbështetjen e mjaftueshme parlamentare?

Politikë në vend të epitetave

Lidhja Socialdemokrate e Maqedonisë (LSDM) në qëndrimin e saj fillestar paraqiti mosmarrëveshjen si paralajmërim për mundësinë e izolimit, por publiku ka të drejtë për më shumë se një paralajmërim. Fyerjet krijojnë zhurmë, jo përgjigje. Nëse referohet Islandës, atëherë krahasimi duhet të jetë i saktë: pjesëmarrje në ZEE pa anëtarësim, pranimi i rregullave pa të drejtë vote dhe një qasje e qëndrueshme, por asimetrike ndaj tregut. Kjo është një zgjedhje me kosto – politike dhe ligjore – dhe nuk është automatikisht e hapur për Shkupin.

Përfundim dhe pyetje publike: Cili mjet saktësisht për integrim/anëtarësim do ta kërkojë Qeveria – ZEE përmes EFTA-s, marrëveshje sektoriale të përforcuara apo klastere negociatash me afate të përcaktuara – me çfarë garancish kundër bllokadave dhe brenda çfarë afatesh? Dhe për opozitën: cila është zgjidhja e saj konkrete dhe e realizueshme kushtetuese që siguron përparim pa kompromis identiteti dhe me shumicën e nevojshme?

Burimet dhe konteksti: LSDM (konferenca për shtyp); Reuters (referendumi në Islandë); EFTA (statusi në ZEE); European Western Balkans (qëndrimi i Mickoskit).

Foto: pamje nga konferenca për shtyp e LSDM-së