Filipçe për Mickoskin: „A mund të jetë ky njeri një idiot kaq i madh?“
Deklarata e Venko Filipçes për kryeministrin Hristijan Mickoski e vuri në qendër të debatit „analogjinë islandeze“: çfarë qasjeje në treg siguron ZEE-ja, pse kjo nuk është anëtarësim në BE dhe cilën rrugë evropiane e mbështet Qeveria.

Në një konferencë për shtyp në Kuvend më 1 tetor, deputeti Venko Filipçe iu drejtua kryeministrit Hristijan Mickoski: „A mund të jetë ky njeri një idiot kaq i madh? Të na izolojë krejtësisht?“ Filipçe e lidhi vërejtjen me kritikën e tij ndaj krahasimit me Islandën dhe me paralajmërimin se vendi mund të mbetet jashtë procesit të integrimit evropian. Vlerësimi i tij është qëndrim politik dhe raportohet si i tillë. Në qendër të mosmarrëveshjes mbetet pyetja se çfarë do të thotë realisht shembulli islandez për rrugën e Maqedonisë së Veriut drejt BE-së.
Deklarata dhe mosmarrëveshja politike
Më 1 tetor, koordinatori i grupit parlamentar të VMRO-DPMNE-së, Nikola Micevski, e dënoi formulimin dhe e quajti „gjuhë urrejtjeje“. Ky është cilësim i partisë, jo konstatim gjyqësor. Në fjalimin e tij të 21 shtatorit në samitin Concordia në Nju-Jork, të raportuar nga Ballkani Perëndimor Evropian, Mickoski përsëriti se vendi mbetet i përkushtuar ndaj integrimit në BE, se kërkon rrugëdalje nga ngërçi dhe mbrojtje nga kushtëzimet e përsëritura bilaterale. Ky është qëndrimi publik i Qeverisë për kursin evropian dhe për kushtet në të cilat do të vazhdonte procesi.
Ky qëndrim ngre pyetje konkrete për hapat e ardhshëm: nëse Qeveria do të kërkonte një instrument për integrim tregtar, si anëtarësim në ZEE përmes EFTA-s, marrëveshje të veçanta sektoriale ose hapje më të shpejtë të klustereve të negociatave me tregues të qartë; dhe çfarë garancish kundër bllokadave bilaterale do të kërkonte në bisedimet me partnerët evropianë.
Analogia islandeze: çfarë tregon, e çfarë jo
Filipçe tha se Mickoski kishte përmendur Islandën si shembull për një trajektore alternative jashtë BE-së. Faktet për Islandën janë si vijon: shteti nuk është anëtar i BE-së, por bën pjesë në Zonën Ekonomike Evropiane (ZEE) përmes EFTA-s dhe merr pjesë në Tregun e Brendshëm të BE-së. Më 29 gusht 2026, sipas Reuters, referendumi islandez refuzoi të rihapë negociatat për anëtarësim (52,8 % ndaj 47,2 %).
Prandaj, shembulli islandez nuk nënkupton izolim, por integrim të thellë tregtar përmes ZEE-së, duke pranuar një pjesë të madhe të legjislacionit të BE-së pa të drejtë të plotë vote në Bruksel. Maqedonia e Veriut është kandidate për BE-në, por nuk është anëtare e ZEE-së; për këtë arsye, modeli islandez nuk është zëvendësim i thjeshtë për trajektoren aktuale. Që ky krahasim të jetë i zbatueshëm, duhet të sqarohet nëse vendi dëshiron, mundet dhe ka një rrugë ligjore e politike për t’iu bashkuar ZEE-së përmes EFTA-s.
Statusi i anëtarësimit dhe qëndrimi i opozitës
„Hartat e rrugës“ dhe „alternativat“ përmenden shpesh në debatin zgjedhor dhe paszgjedhor, por projekt-hartat e rrugës që diskutohen nuk janë miratuar dhe nuk garantojnë anëtarësim. Maqedonia e Veriut mbetet vend kandidat dhe çdo diskutim për një formë alternative integrimi duhet të marrë parasysh statusin e ndryshëm ligjor, kushtet e anëtarësimit dhe marrëdhënien me negociatat e anëtarësimit.
Lidhja Socialdemokrate e Maqedonisë (LSDM) e paraqet ndërhyrjen e saj si paralajmërim se ngërçi mund ta largojë vendin nga procesi evropian. Kritika e Filipçes përqendrohet në pyetjen nëse krahasimi me Islandën mund t’i përgjigjet nevojës për anëtarësim të plotë në BE. Në anën tjetër, Mickoski thotë se anëtarësimi në BE mbetet qëllimi, por se nevojiten garanci të qëndrueshme kundër kushtëzimeve të reja bilaterale dhe një zgjidhje e qëndrueshme për vazhdimin e procesit.
Çfarë do të thotë krahasimi për debatin publik
Faktet për Islandën ndihmojnë të dallohet qasja në treg nga anëtarësimi: ZEE-ja mundëson pjesëmarrje në Tregun e Brendshëm, por nuk siguron pjesëmarrje të plotë në vendimmarrjen e BE-së. Për Shkupin, çdo lëvizje drejt një modeli të tillë do të ishte proces i veçantë ligjor dhe politik, jo zëvendësim automatik i statusit të vendit kandidat.
Prandaj, debati publik mund të përqendrohet në përgjigje të verifikueshme: cilat instrumente integrimi po shqyrton Qeveria, me çfarë garancish dhe brenda cilit afat; dhe si e mbështet opozita vlerësimin e saj se ngërçi aktual e rrezikon perspektivën evropiane. Kjo i mban në vëmendje të dyja pozicionet politike, si edhe dallimin thelbësor ndërmjet integrimit tregtar dhe anëtarësimit në BE.
Burimet dhe konteksti: LSDM (konferenca për shtyp); Reuters (referendumi në Islandë); EFTA (statusi në ZEE); Ballkani Perëndimor Evropian (qëndrimi i Mickoskit); 360 Stepeni (reagimi i VMRO-DPMNE-së).
Foto: pamje nga konferenca për shtyp e LSDM-së


