HERA kërkon rikthimin e edukimit seksual dhe shëndetit riprodhues në programin e gjimnazit

HERA — Shoqata për Edukim dhe Kërkim Shëndetësor kërkoi nga Ministria e Arsimit dhe Shkencës dhe Zyra për Zhvillimin e Arsimit të rikthejnë në programin e gjimnazit temat e shëndetit seksual dhe riprodhues, pasi lënda u riemërua në "Shëndeti dhe Mbrojtja e Shëndetit".

Organizata: ndryshimet dobësojnë përmbajtjet kryesore

Sipas HERA‑s, riemërtimi dhe heqja ose ujitja e përmbajtjeve mbi barazinë gjinore, kontracepsionin dhe shëndetin seksual dhe riprodhues nuk janë thjesht një ndryshim terminologjik, por një vendim që mund të ndikojë drejtpërdrejt mbi njohuritë dhe sigurinë e të rinjve. "Çfarë do të thotë kjo në jetën e përditshme? Kjo do të thotë që një vajzë që përballet me kontroll, presion ose dhunë në një lidhje mund të ketë vështirësi t'i njohë këto sjellje si të pahijshme dhe të papranueshme. Që një djalë i rritur me mesazhe se duhet të jetë dominues dhe agresiv nuk ka mundësi të mjaftueshme të rivështrojë në mënyrë kritike ato pritshmëri. Që të rinjtë që kanë pyetje për kontracepsionin dhe shëndetin seksual rrezikojnë të kërkojnë përgjigjet në internet, mes dezinformatave dhe këshillave të paprovuara," tha organizata.

HERA thekson se reduktimi i përmbajtjeve parandaluese ua mohon të rinjve mësimin në kohë për të njohur dhunën, për të vendosur kufij personalë, për t'u mbrojtur nga shtatzënia e padëshiruar dhe infeksionet seksualisht të transmetueshme, dhe për të kërkuar ndihmë. Organizata nënvizon se "Programet mësimore duhet t'i vendosin institucionet kompetente bazuar në prova shkencore, ekspertizë pedagogjike, shëndetin publik dhe interesin më të mirë të fëmijës, jo nën presionin e grupeve fetare apo ideologjike."

Si argument për nevojën e edukimit gjithëpërfshirës seksual, HERA citon të dhëna sipas të cilave 10 për qind e fëmijëve të moshës 12–17 vjeç në Maqedoninë e Veriut — pra gati 12,000 të rinj — u ekspozuan ndaj shfrytëzimit dhe abuzimit seksual përmes teknologjisë gjatë një viti. Sipas organizatës, 8 për qind u shfaqën me imazhe seksuale, 5 për qind morën kërkesa të padëshiruara për foto ose video intime, 4 për qind u zhvatën me kërcënime për shpërndarje, dhe në 3 për qind këto materiale tashmë ishin shpërndarë pa leje. Në 78 për qind të rasteve kryerësi ishte një person që fëmija e njihte, ndërsa 52 për qind e rasteve ndodhën përmes rrjeteve sociale. Vetëm 19 për qind e fëmijëve të anketuar thanë se kishin marrë ndonjë formë edukimi seksual.

Organizata përmend gjithashtu se në vitin 2024 u lindën 588 foshnja nga nëna të moshës 15–19 vjeç. HERA i rikujton rekomandimet e OBSH‑së dhe UNESCO‑s se edukimi seksual cilësor, i përshtatur sipas moshës, ndihmon të rinjtë të marrin vendime të informuara, të ndërtojnë marrëdhënie të shëndetshme dhe të ulin rrezikun e dhunës seksuale, shtatzënisë së padëshiruar dhe infeksioneve seksualisht të transmetueshme.

HERA kërkon nga Ministria dhe Zyra një shpjegim publik të analizave dhe rekomandimeve ekspertore mbi bazën e të cilave u bënë ndryshimet, si dhe një rishikim transparent me pjesëmarrje të ekspertëve nga arsimi, shëndetësia, psikologjia dhe studimet gjinore. "Fëmijët kanë të drejtë për dijeni, jo për një realitet të censuruar. Ata kanë të drejtë për mbrojtje, jo për heshtjen e rreziqeve me të cilat përballen," tha organizata.

Instituti për Studime Gjinore në Fakultetin e Filozofisë pranë Universitetit të Shën Kirilit dhe Metodit të Shkupit kërkoi rikthimin e termit "gjinia" në programin e gjimnazit dhe përfshirjen e koncepteve "barazia gjinore", "rolet gjinore", "stereotipet gjinore" dhe "dhuna bazuar në gjini" me sqarim në pjesën hyrëse. Instituti e përshëndeti futjen e përmbajtjeve për marrëdhënie të shëndetshme dhe të sigurta, shëndetin riprodhues, pëlqimin dhe dhunën seksuale, por vuri në dukje se tema e parë, e cila më parë përfshinte gjininë dhe barazinë gjinore, tani quhet thjesht "Barazi" dhe kështu dobësohet qartësia konceptuale.

Ministria e kishte tërhequr programin paraprak në fillim të shtatorit, disa ditë pasi ipeshkvi Jakov Stobiski publikoi një letër të hapur ku akuzonte ministres Vesna Janevska për mbrojtje të asaj që ai e quan "ideologjia gjinore". Pas tërheqjes, Janevska deklaroi se e kishte lexuar programin dhe se në të nuk kishte asgjë kontradiktore. Ministria tha se kishte marrë parasysh vërejtjet publike dhe ekspertore, përfshirë nga përfaqësues të Dhomës së Psikologëve, dhe mohoi që ndryshimet të ishin bërë nën presionin e një bashkësie fetare.

Foto: material shtypi nga ngjarja