Климатските промени можат да донесат локални придобивки, но ризиците остануваат
Експертите велат дека поблажи зими и подолга сезона можат да помогнат на одредени земјоделци, но жештината и недостигот од вода ја ограничуваат користа.

Иако климатските промени најчесто се прикажуваат како закана, експертите во земјава посочуваат дека можат да донесат ограничени локални користи, но и значително поголеми ризици.
Центарот за климатски промени Скопје предупредува дека поблагите зими можат да ја намалат потребата од греење, а подолгата сезона со температури погодни за раст може да им понуди на дел од земјоделците поголема флексибилност при изборот на култури и термини за сеидба. Сепак, овие можности се условени со местото, сезоната и интензитетот на затоплувањето. Меѓувладиниот панел за климатски промени (IPCC) проектира претежно негативни последици за јужна Европа — вклучително и недостиг од вода, загуби во земјоделството и поголема потреба од ладење.
Понуди, но и граници на „поволното“
Во однос на земјоделството, центарот нагласува дека подолгата вегетациска сезона сама по себе не гарантира повисоки приноси. „Подолгата вегетациска сезона може да отвори можности за одредени култури, но сама по себе не гарантира повисок принос. Според Четвртиот национален извештај за климатски промени, во периодот 1991-2020 вегетациската сезона во Гевгелија била 16 дена подолга, а во Берово четири дена пократка, во споредба со референтниот период. Проекциите во истиот извештај покажуваат дека сезоната може да се продолжи во голем дел од земјата, со разлики меѓу регионите и климатските сценарија. Овој показател е заснован на температурата на воздухот: тој не кажува дали во тие дополнителни денови ќе има доволно вода за раст, ниту дали културите ќе бидат изложени на екстремна жештина“, велат од Центарот за климатски промени Скопје.
Како конкретен пример, истражувачите од Факултетот за земјоделски науки и храна при УКИМ ја анализирале сортата вранец на осум локации во тиквешкиот и велешкиот лозарски регион во сезоната 2024 година. Во постер на конференција бил прикажан резултатот дека теоретски пресметаниот принос бил понизок за 6,4 отсто кај наводнуваните и 14,8 отсто кај ненаводнуваните насади, во споредба со повеќегодишните референтни вредности за сортата. Центарот потенцира дека наодот се однесува на една сезона и не може да се генерализира за целото лозарство, но го илустрира како екстремната жештина и недостигот од вода можат да ја ограничат продукцијата дури и кај сорта прилагодена на топли лета.
Експертите дополнуваат дека намалената потреба од греење во зима треба да се разгледува заедно со зголемената потреба од ладење во лето. „Според моделирање објавено од Светската банка, во централните делови на Скопје бројот на ноќи во кои температурата останува над 25 °C би можел да порасне од 16 на 31 годишно до 2050 година, според разгледаното климатско сценарио. Во истото сценарио, моделскиот показател за потенцијалната потреба од ладење се зголемува за околу 52 отсто. Тоа не е прогноза за раст на сметките или на потрошувачката на струја за истиот процент. Податокот покажува колку би се зголемила потребата од ладење поради повисоките температури. За домаќинствата без соодветно ладење, тоа може да значи повеќе ноќи во прегреан дом и поголем ризик за здравјето“, објаснуваат од Центарот за климатски промени Скопје.
На национално ниво, центарот предупредува дека можните придобивки во одделни сектори треба да се стават во контекст на пошироките ризици. Според извештај на Светската банка за климатските промени и развој, ако не се вложува во прилагодување, очекуваната економска штета во 2050 година би можела да изнесува околу 4 отсто од БДП; таа бројка е наведена како долна процена и се однесува на штетите во самата 2050 година, а не на вкупните штети до тој датум.
„За Центарот за климатски промени, практичното прашање е како да ги искористиме можностите таму каде што постојат, а истовремено да ги намалиме загубите. Во земјоделството, тоа значи изборот на култури и термини за сеидба да се приспособува на локалните услови, особено на достапноста на вода и ризикот од суша. Во градовите, повеќе сенка и зеленило и подобро изолирани згради можат да помогнат да се намали изложеноста на жештина. Поблагата зима или подолгата вегетациска сезона може да биде предност во одредени услови. За земјата како целина, приоритет останува да ги намалуваме емисиите и навреме да ги заштитиме луѓето, водните ресурси и производството на храна“, изјавија од Центарот за климатски промени Скопје.
Фото: прес-материјал од настанот


