Лицата со попреченост бараат пристапни услуги и постојана поддршка

Лицата со попреченост во Македонија велат дека и покрај извесни напори, пристапот до јавни услуги во секојдневието останува ограничен. Здруженија, корисници и активисти укажуваат на проблеми во комуникацијата, транспортот, образованието и долгорочната поддршка кои го отежнуваат користењето услуги на рамноправна основа.

Глувите лица, како што беше посочено во реакцијата добиена за темата, сè уште се соочуваат со бариери при комуникација со институциите поради недостиг од толкувачи и нерегулиран ангажман.

„Од аспект на глувите лица сè уште имаме бариера во комуникацијата со институциите, сè уште има недостиг на толкувачи и нивниот ангажман не е регулиран“, се наведува во коментарот.

Различни искуства при користење на услуги

Оваа пречка, велат соговорниците, го отежнува и објаснувањето на потребата и разбирањето на одговорот што лицето го добива — односно пристапноста не завршува со влезот во објектот, туку подразбира и можност услугата да се користи. Сепак, во истата изјава се посочува и напредок: поголема присутност на информации на знаковен јазик.

„Јавноста е сè повеќе информирана и луѓето се сè повеќе приемчиви со глувите лица. Останува уште да работиме на овој план ако сакаме да се пофалиме како инклузивно општество“, се наведува во изјавата.

Муарем Песочани, лице со оштетен вид и претседател на Здружението на слепи – Струга, ги опиша тешкотиите што луѓето ги чувствуваат при завршување на секојдневните обврски. Тој укажува дека лицата кои не можат долго да стојат не секогаш наидуваат на разбирање во банки, а потпишувањето документи е дополнителен проблем за слепите и тешко оштетените на вид.

„Ние како здружение на слепи постојано за сите членови подеднакво се бориме да ги остварат нивните права и интереси“, вели Песочани.

Искуствата со услугите не се униформни. Друг соговорник вели дека досега добивал поддршка кога ќе ја објаснел својата потреба: „Јас како лице со попреченост досега се снаоѓам добро. Од страна на институциите гледам поддршка која ми ја пружаат и кога ќе кажам дека сум лице со попреченост, ми помагаат“, вели соговорникот.

Националниот сојуз на слепи на Македонија бара пристапен превоз, безбедни пешачки премини, тактилни патеки за полесна ориентација и поедноставен пристап до бел стап и други помагала. Меѓу барањата е и правно признавање на факсимилот како начин на потпишување, како и пристапни дигитални услуги и образовни материјали.

„Бараме услови да ги остваруваме нашите права, да живееме независно и достоинствено и рамноправно да придонесуваме во општеството“, се наведува во обраќањето со барањата на Сојузот.

Од Центарот за младински активизам КРИК велат дека можностите често зависат од семејната поддршка, местото на живеење, типот на попреченост и достапноста на соодветни услуги. Тие ја набројуваат како значаен напредок услугата за живеење со поддршка, финансирана од Министерството за социјална политика, демографија и млади, која помага во развивањето вештини за самостоен живот и учество во заедницата.

КРИК ја оценува како важна и соработката со Општина Кисела Вода, која отстапила простор за Центарот за окупациона терапија „Крикни“ во рамките на проектот „Инклузивно Скопје“, со поддршка од Град Скопје.

Анализата на услугите за деца со попреченост од декември 2025 година — изработена од Здружението на специјални едукатори и рехабилитатори, во соработка со УНИЦЕФ и Службата за функционална проценка при Здравствениот дом Скопје — опфатила повеќе од 1.700 функционални проценки. Наодите укажуваат на недостиг од специјализиран кадар и на нееднаква достапност на услугите меѓу регионите: помалку од половина од децата на кои им биле потребни лична асистенција и советување ги добивале тие услуги, и тој податок се однесува само на опфатените проценки, а не на сите деца со попреченост во државата.

КРИК предупредува дека поддршката често се намалува по завршувањето на училиште, што ги ограничува можностите за дружење, развивање животни и работни вештини и активно учество во заедницата. Организацијата потенцира и дека многу дополнителни програми зависат од проектно финансирање, што создава неизвесност за нивното долгорочно функционирање.

„Понекогаш околината однапред одлучува што едно лице може или не може да направи, без да му даде можност да се обиде, да научи или самостојно да одлучи“, наведуваат од КРИК.

Фото: прес-материјал од настанот