Personat me aftësi të kufizuara kërkojnë shërbime të aksesueshme dhe mbështetje

Personat me aftësi të kufizuara në Maqedoninë e Veriut thonë se qasja në shërbimet publike në jetën e përditshme mbetet e kufizuar, megjithë përparimet e vogla. Avokatët, organizatat dhe përdoruesit nxjerrin në pah mangësi në komunikim, transport, arsim dhe mbështetje afatgjatë që pengojnë përdorimin e shërbimeve në mënyrë të barabartë.

Të shurdhët kanë përmendur barriera në komunikim me institucionet për shkak të mungesës së përkthyesve të gjuhës së shenjave dhe mungesës së rregullimit të angazhimit të tyre. Siç theksohet në një reagim: "Nga aspekti i personave të shurdhët ende kemi barrierë në komunikimin me institucionet, ende ka mungesë të përkthyesve dhe angazhimi i tyre nuk është i rregulluar."

Shtypja e komunikimit e vështirëson shpjegimin e nevojave dhe kuptimin e përgjigjeve nga institucionet — pra hyrja fizike në një objekt nuk është e barabartë me mundësinë reale për të përdorur shërbimin. Megjithatë, vërehen edhe ndryshime pozitive: informacionet në gjuhën e shenjave po bëhen më të pranishme. "Publiku është gjithnjë e më i informuar dhe njerëzit janë më të pranuar ndaj personave të shurdhët. Vazhdon të ketë punë për të bërë në këtë fushë nëse duam të krenohemi si një shoqëri gjithëpërfshirëse," thuhet në reagim.

Vështirësite e përditshme dhe përvojat e ndryshme

Muarem Pesoçani, person me dëmtim të shikimit dhe kryetar i Shoqatës së të Verbërve – Strugë, përshkroi problemet që hasin njerëzit në kryerjen e detyrave të përditshme. Sipas tij, personat që nuk mund të qëndrojnë gjatë nuk gjejnë gjithmonë mirëkuptim kur kërkojnë ndihmë në banka, dhe nënshkrimi i dokumenteve është një pengesë shtesë për të verbërit dhe personat me dëmtime të rënda të shikimit.

"Ne si shoqatë e të verbërve vazhdimisht për të gjithë anëtarët në mënyrë të barabartë luftojmë për të realizuar të drejtat dhe interesat e tyre," tha Pesoçani.

Por përvojat me shërbimet ndryshojnë. Një bashkëbisedues tjetër tha se kur ka shpjeguar nevojën e tij ka marrë mbështetje: "Unë si person me aftësi të kufizuara deri tani jam marrë vesh mirë. Nga ana e institucioneve shoh mbështetjen që më ofrojnë dhe kur them se jam një person me aftësi të kufizuara, më ndihmojnë," u shpreh bashkëbiseduesi.

Bashkimi Kombëtar i të Verbërve të Maqedonisë kërkon transport të aksesueshëm, kalime të sigurta për këmbësorë, shtigje taktile për orientim më të lehtë dhe qasje të thjeshtuar te shkopi i bardhë dhe ndihmat e tjera. Ndër kërkesat është edhe njohja ligjore e faksimilit si mënyrë nënshkrimi, si dhe shërbime digjitale dhe materiale arsimore të aksesueshme. "Ne kërkojmë kushte për të realizuar të drejtat tona, për të jetuar në mënyrë të pavarur dhe dinjitoze dhe për të kontribuar në mënyrë të barabartë në shoqëri," tha Bashkimi.

Qendra për Aktivizëm Rinor KRIK nënvizon se mundësitë shpesh varen nga mbështetja familjare, vendndodhja, lloji i aftësisë së kufizuar dhe disponueshmëria e shërbimeve të përshtatshme. Si shembull pozitiv ata veçuan shërbimin e banuarjes me mbështetje, i financuar nga Ministria për Politika Sociale, Demografi dhe Rini, që ndihmon personat në zhvillimin e aftësive për jetesë të pavarur dhe pjesëmarrje në aktivitetet e përditshme. Po ashtu u përmend bashkëpunimi me Komunën e Kisela Vodës, e cila i ka dhënë hapësirë qendrës për terapi punuese "Krikni" në kuadër të projektit "Shkup gjithëpërfshirës", me mbështetje financiare nga Qyteti i Shkupit.

Një analizë e shërbimeve për fëmijët me aftësi të kufizuara nga dhjetori 2025 — e realizuar nga Shoqata e edukatorëve specialë dhe rehabilitatorëve, në bashkëpunim me UNICEF dhe Shërbimin për Vlerësim Funksional në Qendrën Shëndetësore Shkup — përfshiu më shumë se 1.700 vlerësime funksionale. Gjetjet tregojnë mungesë të stafit të specializuar dhe disponueshmëri të pabarabartë të shërbimeve midis regjioneve: më pak se gjysma e fëmijëve që kishin nevojë për ndihmë personale dhe këshillim i kanë marrë këto shërbime, dhe ky tregues i referohet vetëm vlerësimeve të përfshira, jo të gjithë fëmijëve me aftësi të kufizuara në vend.

KRIK paralajmëron se mbështetja shpesh ulet pas përfundimit të shkollës, duke reduktuar mundësitë për socializim, zhvillim të aftësive jetësore dhe profesionale, dhe pjesëmarrje aktive në komunitet. Organizata gjithashtu vë në dukje se shumë programe shtesë të përfshirjes varen nga financimi projekt-bazë, gjë që krijon pasiguri për funksionimin e tyre afatgjatë. "Ndonjëherë mjedisi vendos paraprakisht se çfarë një person mund ose nuk mund të bëjë, pa i dhënë mundësinë të përpiqet, të mësojë ose të vendosë në mënyrë të pavarur," thekson KRIK.

Foto: material shtypi nga ngjarja