Матка Врело: рекорд — подводно нуркање до −338 м, пештерата не завршува

Меѓународен тим од Северна Македонија, Полска и Италија постави нов светски рекорд во спелеонуркањето — нуркачот Бартоломеј Питала достигна длабочина од −338 метри во пештерата Врело при експедиција која се одржа од 10 до 17 октомври 2026 година, а преминот продолжува подлабоко.

Рекордно нуркање и отворени нови канали

Полскиот нуркач Бартоломеј Питала го опиша моментот кога ја надмина досегашната граница: „Се чувствував одлично. Немав проблеми со видот, ниту пак густината на гасот ми создаваше потешкотии. Но, падот продолжуваше надолу. Неколку секунди подоцна стигнав до −315 метри. Матка Врело стана најдлабоката подводна пештера што некогаш била истражена од човечки нуркач, а преминот и понатаму стрмно се спушташе.“ На длабочина од −338 метри одлучи да не ја ризикува опремата: „Преминот сѐ уште продолжуваше стрмно надолу. Патот беше недвосмислено отворен. Во тој момент бев најдлабоко нурнатиот човек на Земјата.“

Финалното нуркање траеше девет часа и беше поддржано од 12 нуркачи распоредени на различни длабочини и временски интервали. Подготовките траеја шест месеци, а во пештерата беа распределени повеќе од 30 боци со различни гасни мешавини на десетина локации, како и резервни батерии за греење и осветлување. За првпат македонскиот тим изгради и постави воздушна комора (хабитат) на длабочина од 8–9 метри, поставена на околу 130 метри од влезот, како поддршка при долгите декомпресиски паузи.

Пештерата Врело по ова истражување се искачи од претходната позиција меѓу најдлабоките подводни пештери во светот. Минатата година системот беше испитан до −287 метри; претходни значајни достигнувања се 212 метри од Луиџи Касати во 2009 година и 242 метри од Кшиштоф Старнавски во 2017 година. „Така всушност започна нашата соработка. Со ‘Врело 2026’ влеговме во нова, критична фаза на истражување, при што клубот ‘Врело’ повторно беше домаќин на тимот од полските нуркачи предводени од Бартоломеј Питала. Со минатогодишниот подвиг пештерата Врело беше на третото место во светот по длабочина истражена од човек,“ вели Христијан Миланоски од клубот „Врело“.

Покрај новата длабочина, тимовите од Полска и Северна Македонија откриле и два нови канали кои ја променија мапата на системот. Според нивните податоци, покрај новите 51 метар длабочина, беа истражени и повеќе од 100 метри нови канали, односно вкупно околу 150 метри досега неистражен дел од пештерата. „Ги исполнивме сите очекувања. Направивме дополнителни истражувања на канали во должина од околу 150 метри, нивно мапирање, како и мапирање на најголемата длабочина досега измерена од човек – 338 метри. Така ја поставивме пештерата Врело на светската спелеолошка мапа како најдлабока подводна пештера испитана од човек,“ вели Гоце Димитриевски од клубот „Врело“.

Слободанка Јакимовска, прва жена професионален нуркач во земјата и членка на тимот, посочи дека новите канали се важни за разбирањето на комплексниот подводен систем: „Во спелеонуркањето овие нови канали се од исклучителна важност поради комплексноста на целокупниот подводен пештерски систем.“ Експедицијата наведува дека првиот новоистражен канал се наоѓа на околу 300 метри од влезот, на длабочина од 33 метри и со должина од околу 100 метри; вториот канал се наоѓа на длабочина од 170 метри, долг е околу 30 метри и на 185 метри повторно се спојува со главниот канал.

Мерки за поддршка вклучуваа хипербаричен медицински тим на готовс, хеликоптерска единица на Министерството за внатрешни работи, припадници на САЕ „Тигар“ со брзи чамци и Итна медицинска помош. Две недели пред експедицијата, нуркачи од клубот „Врело“ и српскиот клуб „Видри“ чистеа одрон на карпи пред влезот за да овозможат безбедно реализирање. Нуркачите предупредуваат дека на длабочини над 300 метри најкритични ризици се декомпресиската болест и можни невролошки симптоми предизвикани од висок притисок, а според тимот, во моментов не постои производител што гарантира работа на опрема за длабочини поголеми од 350 метри.

Откако сите членови се безбедно вратија, Питала ја сподели приказната на социјалните мрежи. Тимот наведува дека иако биле поставени неколку рекорди — најдлабока пештера истражена од човек, најдлабоко пештерско нуркање и најдлабоко нуркање на отворени води — најголемата мистерија останува каде всушност се наоѓа дното на пештерата. „Чувството е двојно поголемо. Не само поради достигнатите 338 метри, туку и поради сознанието дека пештерата сѐ уште не го открила своето дно,“ порачуваат од тимот.

Фото: прес-материјал од настанот