Пријавата против Мацура спомнува Москва и Скопје: прашањата за парите, Мицкоски и Вучиќ

Во вторник во 19 часот беше закажано сослушувањето на Давор Мацура пред Јавното обвинителство за организиран криминал на Србија. Сопственикот на Алта банка од Белград е осомничен дека, злоупотребувајќи ја положбата на одговорно лице, од трезорот на банката изнел околу 45 милијарди динари – речиси 383 милиони евра. Но за Македонија најважниот документ во овој случај не е соопштението на обвинителството. Тоа е кривичната пријава на белградскиот адвокат Иван Ниниќ, во која црно на бело е напишан и зборот Скопје.

ВЕСНИК ги спореди официјалните соопштенија на српското обвинителство, текстот на кривичната пријава, одговорите на двете централни банки и јавните податоци за сопственоста на Мацура во Македонија. Сликата што се добива не е доказ за криминал во Скопје. Но таа покажува дека прашањето дали парите на Мацура стигнаа во Македонија е сосема легитимно, а одговорите што ги нуди власта засега се нецелосни.

Две различни работи: обвинителството и пријавата

Официјалниот сомнеж на српското обвинителство е прецизен. Според неговото соопштение, Мацура „во претходниот период, заклучно со 31 октомври 2026 година“ ги пречекорил овластувањата и неовластено изнесувал готовина од трезорот. Приведени се и раководителот на Одделението за трезор и управување со готовина, Г. М., и соработникот за трезорско работење, И. П., осомничени дека му помагале. Сослушувањето на Мацура го потврди неговиот адвокат Иса Спаховиќ. До објавувањето на овој текст не беше објавена судска одлука за притвор.

Наводите за Москва и Скопје не се дел од тоа соопштение. Тие се во пријавата што адвокатот Ниниќ ја поднел до истото обвинителство против Мацура, девет членови на управните тела на банката и неименувани одговорни лица во Народната банка на Србија. Според текстот на пријавата, објавен од српскиот портал „Нова“, од утрото на 26 октомври – денот по изборите во Србија – бил започнат „процес на интензивно и забрзано префрлање средства во странство, конкретно на сметки и правни лица лоцирани во Москва (Руска Федерација) и Скопје (Северна Македонија), каде што наведената банка или со неа поврзани лица имаат сопственички удели во банкарскиот и во осигурителниот сектор“.

Ниниќ тврди дека „оперативните сознанија“ за спорните трансакции ги добил преку свои извори во српската Управа за спречување перење пари. Од обвинителството побарал да отвори претходна и истражна постапка, да предложи притвор, да ги одземе пасошите на осомничените и да ги прибави сите SWIFT-извештаи и налози за меѓународни трансфери од 26 октомври наваму. Тука мора да се биде прецизен: тоа не е предлог на обвинителството, ниту обвинение. Тоа е пријава на приватен адвокат, а наводите за Скопје засега не ги потврдила ниту една институција.

Народната банка на Србија на 28 октомври ги нарече тие наводи „непроверени тврдења што изразуваат неоправдана загриженост“ и соопшти дека трансферите се вршени „преку редовни платни канали, во согласност со важечките прописи“. Три дена подоцна, во раните утрински часови на 31 октомври, истата централна банка ѝ ја одзеде дозволата за работа на Алта банка поради значително влошување на финансиската состојба и поднесе сопствена кривична пријава против банката и повеќе нејзини одговорни лица.

Обвинителството бараше податоци за странство уште на 27 октомври

Иако не ги спомнува Москва и Скопје, српското обвинителство официјално ги следи токму парите што заминале во странство. Според неговото соопштение од 31 октомври, уште на 27 октомври тоа побарало од Народната банка на Србија податоци за сите трансакции на Алта банка кон странство од 27 септември наваму. Централната банка доставила податоци од квартални извештаи само до 20 септември, а извештајот за бараниот период, како што соопштила, може да го достави „по 4 ноември“.

На 29 октомври обвинителството испратило ново барање, за конверзијата и одливите на средства од сметките на Алта банка кон странство. На 30 октомври од полицијата побарало да го провери работењето на банката, но и одговорните лица во Народната банка на Србија, „во врска со евентуалните одливи од сметките на Алта банка и трансферите на парични средства во странство“. Со други зборови, одговорот на прашањето каде заминаа парите постои – во документите што Белград допрва треба да ги состави и да ги провери.

Што поседува Мацура во Македонија

Формулацијата од пријавата – сопственички удели „во банкарскиот и во осигурителниот сектор“ – се совпаѓа со двата македонски субјекти што ги контролира групацијата на Мацура. Првиот е Алта банка АД Битола, поранешната Стопанска банка Битола. Народната банка на 1 септември 2025 година даде претходна согласност за стекнување квалификувано учество, Комисијата за хартии од вредност на 10 септември 2025 година ја одобри понудата за преземање, а од 12 декември 2025 година банката го носи името Алта. Над 95 отсто од акциите се во сопственост на Алта банка од Белград, а според Централниот регистар, Мацура е член на нејзиниот Надзорен одбор.

Вториот е осигурителното друштво ЗОИЛ Македонија, чии 100 отсто од акциите групацијата Алта ги купи во април 2026 година преку блок-трансакција на Македонската берза, за околу 104,9 милиони денари, односно околу 1,7 милиони евра. Друштвото потоа е преименувано во Алта осигурување АД Скопје, а седиштето му е преселено од Битола во Скопје. Во август 2026 година групацијата во Македонија регистрирала и друштво за недвижности. Банката е под надзор на Народната банка, а осигурителот – под надзор на Агенцијата за супервизија на осигурување (АСО).

Народната банка: 180.000 евра заминале, 16.000 влегле

Гувернерот Трајко Славески тврди дека сомнителни приливи нема. Во емисијата „Топ тема“ на Телма тој изнесе бројки: по изборите во Србија од Алта банка Битола кон Србија заминале 180.000 евра, а од Србија во Македонија влегле само 16.000 евра. „Тоа се проверени трансакции. Станува збор за некои мали бизниси во Македонија кои увезуваат стока и вршат плаќања“, рече Славески. „Никакви милиони, никакви трансфери, никакво перење и така натаму.“

Народната банка на 1 ноември воведе привремена администрација во Алта банка Битола и ги ограничи граѓаните на 10.000 денари неделно преку платежните картички, со образложение дека мерката е поврзана исклучиво со случувањата кај квалификуваниот акционер и дека банката е „високо капитализирана, ликвидна“ и ги исполнува сите супервизорски стандарди. Според Телма, засега сите надлежни, меѓу кои и Управата за финансиско разузнавање, негираат трансфер на пари. Министерката за финансии Гордана Димитриеска-Кочоска изјави: „Јас верувам на Народна банка многу.“

Каде бројките не се совпаѓаат

Проблемот е што бројките на гувернерот одговараат на поинакво прашање од она што го поставува пријавата. Славески зборува за плаќањата преку Алта банка Битола. Пријавата зборува за „сметки и правни лица“ поврзани со групацијата – без да прецизира во која банка се тие сметки. Дали 16.000 евра се сè што стигнало од целата групација Алта до сите банки во Македонија, или само до една банка? Тоа јавноста засега не го знае.

Разликата меѓу тврдењата е огромна. Секретарот за меѓународна соработка на СДСМ, Андреј Жерновски, тврдеше дека, „според информации што пристигнуваат од Србија“, повеќе од 50 милиони евра биле префрлени од централата во Белград кон банката во Македонија. Српскиот истражувачки новинар Вук Цвијиќ за Телма изјави дека „под сомнение е и филијалата во Скопје, но и едно осигурително друштво“, а „вториот крак одел кон Москва“. Ниту едно од овие тврдења не е јавно документирано. Но и тврдењето на гувернерот дека нема никакви трансфери засега почива на неговиот збор, а не на објавени документи.

Отворено останува и прашањето за осигурителот. ВЕСНИК не пронајде јавно соопштение на Агенцијата за супервизија на осигурување за евентуални трансакции на Алта осигурување по 26 октомври. СДСМ во вторник праша дали се загрозени „осигурителните полиси на граѓаните“ и дали Агенцијата „презема нешто“. Јавното обвинителство во Скопје, пак, не ѝ одговори на Телма дали отворило предмет. Левица, од своја страна, укажа дека со ребалансот на буџетот средствата за Управата за финансиско разузнавање се намалуваат од 55,4 на 53,7 милиони денари.

Вучиќ, Мицкоски и банката на „блискиот“ бизнисмен

Мацура не е обичен банкар. Асошиејтед прес пишува дека Алта банка се издигнала за време на владеењето на Српската напредна странка (СНС) на Александар Вучиќ, а банката ги обработуваше плаќањата за струја на милиони корисници во Белград. Српските медиуми често го опишуваат Мацура како близок до СНС, иако не е потврдено дека е член на партијата. Банката падна неколку дена откако СНС ги изгуби изборите на 25 октомври. Вучиќ изјави дека е „многу чудно“ она што се случува со Алта банка и праша зошто не се почекало „уште седум-осум дена“.

Премиерот Христијан Мицкоски на 24 септември во Њујорк се сретна со Вучиќ, кој по средбата изјави дека разговорот бил „добар и отворен“ и дека Србија сака „најдобри односи“ со Северна Македонија, особено во економијата, енергетиката и инфраструктурата. Аналитичарот Георги Готев од порталот „EUalive“ по изборите во Србија оцени дека Белград што е помалку усогласен со политиката на Вучиќ би ги искомплицирал позициите на лидерите што имале корист од неговиот регионален пристап, наведувајќи ги Милорад Додик, кругот на Андрија Мандиќ и Христијан Мицкоски.

Опозицијата оди многу подалеку. „Банкарот на Вучиќ стана банкар и на Мицкоски во Македонија“, тврди портпаролката на СДСМ Богданка Кузеска, а во соопштението од вторник СДСМ тврди дека Мицкоски и Славески „дозволија влез на криминален капитал во Македонија“. ВМРО-ДПМНЕ одговара дека „состојбите со банкарскиот систем и банките во соседството, немаат никаква врска со банкарскиот систем во Македонија“ и потсетува на падот на Еуростандард банка и ТАТ. Мицкоски, во интервју емитувано на 29 октомври, рече дека не знае „дали е сè во ред“, но дека постојат контроли од Народната банка.

За да биде сликата фер: нема јавен доказ дека Владата, ВМРО-ДПМНЕ или кој било македонски функционер добил пари од Алта или учествувал во какви било трансфери. Но токму затоа одговорите треба да бидат документи, а не навреди и повици да не се шири паника.

Седум прашања на кои мора да се одговори

1. До српското обвинителство и Народната банка на Србија: На кои сметки и на кои правни лица заминаа средства од Алта банка по 26 октомври и дали некои од нив се во Северна Македонија? Извештајот за тој период се очекува по 4 ноември.

2. До Народната банка во Скопје: Дали бројките од 180.000 и 16.000 евра ги опфаќаат само плаќањата преку Алта банка Битола или сите трансфери од групацијата Алта кон сите банки во Македонија, вклучително и кон сметките на поврзани компании?

3. До Агенцијата за супервизија на осигурување: Дали Алта осигурување примило или испратило средства до поврзани лица по 26 октомври и дали Агенцијата презела надзорни мерки?

4. До Народната банка и Комисијата за хартии од вредност: Какви проверки за потеклото на капиталот беа направени во 2025 година, кога беше одобрено преземањето на Стопанска банка Битола – иако, според „Фајненшл тајмс“, Европската централна банка уште во 2024 година се сомневала дали групацијата може да го провери потеклото на депозитите?

5. До Јавното обвинителство во Скопје: Дали е отворен предмет и дали ќе побара податоци од српските органи преку меѓународна правна помош?

6. До Управата за финансиско разузнавање: Дали добила пријави за сомнителни трансакции поврзани со субјектите на Алта и дали разменила податоци со српската Управа за спречување перење пари?

7. До премиерот Мицкоски: Дали тој или членови на Владата некогаш разговарале за влезот на Алта на македонскиот пазар со Вучиќ или со Мацура? И дали Мацура престојувал во Македонија изминатите денови, како што праша лидерот на СДСМ, Венко Филипче?

Белград истражува, Скопје уверува

Во Србија, за помалку од една недела по политичката промена, обвинителството побара податоци, полицијата ја претресе банката, а централната банка ѝ ја одзеде дозволата. Во Македонија регулаторот вели дека сè е во ред, владејачката партија тврди дека нема никаква врска, а обвинителството засега не кажува дали има предмет. Власта и опозицијата досега се согласија барем за едно: собраниската Комисија за финансирање и буџет заклучи да закаже надзорна расправа. Таму документите треба да се стават на маса.

Ако парите на Мацура не стигнаа во Скопје, најдобриот одговор е документот што тоа го докажува. Ако стигнаа – граѓаните имаат право да знаат чии се, каде се и кој дозволи да дојдат.

Извори: 021.rs (соопштението на обвинителството од 31 октомври), Блиц (сомнежот против Мацура), Инсајдер / ФоНет (сослушувањето), Вијести / Нова (кривичната пријава на Ниниќ), Асошиејтед прес, Трн (сопственоста во Македонија), 4news (изјавата на Славески), Телма (надзорната расправа), ДВ (привремената администрација), Фокус (Жерновски), Фокус (Левица), Либертас (СДСМ за осигурувањето), Денесен / МИА (Кузеска), Танјуг (средбата Вучиќ – Мицкоски), EUalive, GRID.mk (изјавата на Мицкоски), СДК („Фајненшл тајмс“ и ЕЦБ).

Фото: Алта група, прес-фотографија