Kallëzimi kundër Macurës përmend Shkupin: shtatë pyetje për pushtetin

Të martën në orën 19:00 ishte caktuar marrja në pyetje e Davor Macurës para Prokurorisë Publike për Krim të Organizuar të Serbisë. Pronari i Alta Bankës së Beogradit dyshohet se, duke shpërdoruar pozitën e personit përgjegjës, nxori nga trezori i bankës rreth 45 miliardë dinarë – pothuajse 383 milionë euro. Por për Maqedoninë, dokumenti më i rëndësishëm në këtë rast nuk është komunikata e prokurorisë. Është kallëzimi penal i avokatit beogradas Ivan Niniq, në të cilin shkruhet bardh e zi edhe fjala Shkup.

VESNIK krahasoi komunikatat zyrtare të prokurorisë serbe, tekstin e kallëzimit penal, përgjigjet e të dyja bankave qendrore dhe të dhënat publike për pronësinë e Macurës në Maqedoni. Pamja që del nuk është provë për krim në Shkup. Por ajo tregon se pyetja nëse paratë e Macurës arritën në Maqedoni është plotësisht legjitime, ndërsa përgjigjet që ofron pushteti deri tani janë të paplota.

Dy gjëra të ndryshme: prokuroria dhe kallëzimi

Dyshimi zyrtar i prokurorisë serbe është i saktë. Sipas komunikatës së saj, Macura, „në periudhën e mëparshme, deri më 31 tetor 2026“, i tejkaloi autorizimet dhe nxori para në dorë nga trezori pa autorizim. U ndaluan edhe drejtuesi i Departamentit të Trezorit dhe Menaxhimit të Parave në Dorë, G. M., dhe bashkëpunëtori për operacionet e trezorit, I. P., të dyshuar se e ndihmuan. Marrjen në pyetje të Macurës e konfirmoi avokati i tij, Isa Spahoviq. Deri në publikimin e këtij teksti nuk ishte shpallur vendim gjyqësor për paraburgim.

Pretendimet për Moskën dhe Shkupin nuk janë pjesë e asaj komunikate. Ato gjenden në kallëzimin që avokati Niniq e paraqiti në të njëjtën prokurori kundër Macurës, nëntë anëtarëve të organeve drejtuese të bankës dhe zyrtarëve përgjegjës të paidentifikuar të Bankës Popullore të Serbisë. Sipas tekstit të kallëzimit, të publikuar nga portali serb Nova, nga mëngjesi i 26 tetorit – dita pas zgjedhjeve në Serbi – ishte nisur „një proces i transferimit intensiv dhe të përshpejtuar të fondeve jashtë vendit, konkretisht në llogari dhe persona juridikë që ndodhen në Moskë (Federata Ruse) dhe në Shkup (Maqedonia e Veriut), ku banka në fjalë ose persona të lidhur me të kanë pjesë pronësie në sektorin bankar dhe në atë të sigurimeve“.

Niniq pohon se „njohuritë operative“ për transaksionet e diskutueshme i mori përmes burimeve të tij në Administratën serbe për Parandalimin e Pastrimit të Parave. Ai i kërkoi prokurorisë të hapë procedurë paraprake dhe hetimore, të propozojë paraburgim, t’u marrë pasaportat të dyshuarve dhe të sigurojë të gjitha raportet SWIFT dhe urdhrat për transferta ndërkombëtare nga 26 tetori e tutje. Këtu duhet të jemi të saktë: ky nuk është propozim i prokurorisë, as aktakuzë. Është kallëzim i një avokati privat, dhe pretendimet për Shkupin deri tani nuk i ka konfirmuar asnjë institucion.

Banka Popullore e Serbisë më 28 tetor i quajti ato pretendime „pohime të paverifikuara që shprehin shqetësime të pajustifikuara“ dhe deklaroi se transfertat ishin kryer „përmes kanaleve të rregullta të pagesave, në përputhje me rregulloret në fuqi“. Tri ditë më vonë, në orët e para të mëngjesit të 31 tetorit, e njëjta bankë qendrore ia hoqi Alta Bankës licencën e punës për shkak të përkeqësimit të ndjeshëm të gjendjes financiare dhe paraqiti kallëzimin e saj penal kundër bankës dhe disa personave të saj përgjegjës.

Prokuroria kërkoi të dhëna për transfertat jashtë vendit që më 27 tetor

Edhe pse nuk i përmend Moskën dhe Shkupin, prokuroria serbe zyrtarisht po ndjek pikërisht paratë që shkuan jashtë vendit. Sipas komunikatës së saj të 31 tetorit, që më 27 tetor ajo i kishte kërkuar Bankës Popullore të Serbisë të dhëna për të gjitha transaksionet e Alta Bankës jashtë vendit nga 27 shtatori e tutje. Banka qendrore dorëzoi të dhëna nga raportet tremujore vetëm deri më 20 shtator, ndërsa raportin për periudhën e kërkuar, siç deklaroi, mund ta dorëzojë „pas 4 nëntorit“.

Më 29 tetor prokuroria dërgoi një kërkesë të re, për konvertimin dhe daljet e fondeve nga llogaritë e Alta Bankës drejt jashtë vendit. Më 30 tetor i kërkoi policisë të kontrollojë punën e bankës, por edhe zyrtarët përgjegjës në Bankën Popullore të Serbisë, „në lidhje me daljet e mundshme nga llogaritë e Alta Bankës dhe transfertat e fondeve jashtë vendit“. Me fjalë të tjera, përgjigjja e pyetjes se ku shkuan paratë ekziston – në dokumentet që Beogradi ende duhet t’i përpilojë dhe t’i verifikojë.

Çfarë zotëron Macura në Maqedoni

Formulimi i kallëzimit – pjesë pronësie „në sektorin bankar dhe në atë të sigurimeve“ – përputhet me dy subjektet maqedonase që i kontrollon grupi i Macurës. I pari është Alta Banka SHA Manastir, ish-Stopanska Banka e Manastirit. Banka Popullore më 1 shtator 2025 dha pëlqim paraprak për fitimin e pjesëmarrjes së kualifikuar, Komisioni për Letra me Vlerë më 10 shtator 2025 e miratoi ofertën për marrje, dhe nga 12 dhjetori 2025 banka mban emrin Alta. Mbi 95 për qind e aksioneve janë në pronësi të Alta Bankës së Beogradit, dhe sipas Regjistrit Qendror, Macura është anëtar i Bordit të saj Mbikëqyrës.

I dyti është shoqëria e sigurimeve ZOIL Makedonija, 100 për qind të aksioneve të së cilës grupi Alta i bleu në prill 2026 përmes një transaksioni blloku në Bursën Maqedonase, për rreth 104,9 milionë denarë, apo rreth 1,7 milionë euro. Shoqëria më pas u riemërtua Alta Osiguruvanje SHA Shkup (Alta Sigurime), ndërsa selia e saj u zhvendos nga Manastiri në Shkup. Në gusht 2026 grupi regjistroi në Maqedoni edhe një shoqëri për patundshmëri. Banka është nën mbikëqyrjen e Bankës Popullore, ndërsa siguruesi – nën mbikëqyrjen e Agjencisë për Supervizion të Sigurimit (ASS).

Banka Popullore: dolën 180.000 euro, hynë 16.000

Guvernatori Trajko Sllaveski pohon se nuk ka pasur hyrje të dyshimta. Në emisionin Top Tema të Telmës ai dha shifra: pas zgjedhjeve në Serbi, nga Alta Banka e Manastirit drejt Serbisë dolën 180.000 euro, ndërsa nga Serbia në Maqedoni hynë vetëm 16.000 euro. „Këto janë transaksione të verifikuara. Bëhet fjalë për disa biznese të vogla në Maqedoni që importojnë mallra dhe kryejnë pagesa“, tha Sllaveski. „Asnjë milion, asnjë transfertë, asnjë pastrim e kështu me radhë.“

Banka Popullore më 1 nëntor vendosi administrim të përkohshëm në Alta Bankën e Manastirit dhe i kufizoi qytetarët në 10.000 denarë në javë përmes kartelave të pagesave, me arsyetimin se masa lidhet vetëm me zhvillimet te aksionari i kualifikuar dhe se banka është „e kapitalizuar lart, likuide“ dhe i plotëson të gjitha standardet mbikëqyrëse. Sipas Telmës, deri tani të gjitha autoritetet kompetente, përfshirë Drejtorinë për Inteligjencë Financiare, mohojnë çdo transfertë parash. Ministrja e Financave, Gordana Dimitrieska-Koçoska, deklaroi: „Unë i besoj shumë Bankës Popullore.“

Ku shifrat nuk përputhen

Problemi është se shifrat e guvernatorit i përgjigjen një pyetjeje tjetër nga ajo që ngre kallëzimi. Sllaveski flet për pagesat përmes Alta Bankës së Manastirit. Kallëzimi flet për „llogari dhe persona juridikë“ të lidhur me grupin – pa saktësuar se në cilën bankë janë ato llogari. A janë 16.000 euro gjithçka që mbërriti nga i gjithë grupi Alta në të gjitha bankat në Maqedoni, apo vetëm në një bankë? Këtë publiku ende nuk e di.

Dallimi mes pretendimeve është i madh. Sekretari për bashkëpunim ndërkombëtar i LSDM-së, Andrej Zhernovski, pohoi se, „sipas informacioneve që vijnë nga Serbia“, mbi 50 milionë euro ishin transferuar nga selia në Beograd drejt bankës në Maqedoni. Gazetari investigativ serb Vuk Cvijiq i tha Telmës se „nën dyshim është edhe dega në Shkup, por edhe një shoqëri sigurimesh“, dhe se „krahu i dytë shkoi drejt Moskës“. Asnjë nga këto pretendime nuk është dokumentuar publikisht. Por edhe pohimi i guvernatorit se nuk ka pasur asnjë transfertë, deri tani mbështetet në fjalën e tij, e jo në dokumente të publikuara.

E hapur mbetet edhe çështja e siguruesit. VESNIK nuk gjeti asnjë komunikatë publike të Agjencisë për Supervizion të Sigurimit për transaksione të mundshme të Alta Osiguruvanje pas 26 tetorit. LSDM-ja të martën pyeti nëse janë të rrezikuara „policat e sigurimit të qytetarëve“ dhe nëse Agjencia „po ndërmerr diçka“. Prokuroria Publike në Shkup, nga ana e saj, nuk iu përgjigj pyetjes së Telmës nëse ka hapur lëndë. Levica, nga ana e saj, theksoi se me rishikimin e buxhetit fondet për Drejtorinë për Inteligjencë Financiare ulen nga 55,4 në 53,7 milionë denarë.

Vuçiqi, Mickoski dhe banka e biznesmenit „të afërt“

Macura nuk është bankier i zakonshëm. Associated Press shkruan se Alta Banka u ngrit gjatë sundimit të Partisë Përparimtare Serbe (SNS) të Aleksandar Vuçiqit, ndërsa banka përpunonte pagesat e energjisë elektrike për miliona përdorues në Beograd. Mediat serbe shpesh e përshkruajnë Macurën si të afërt me SNS-në, edhe pse nuk është konfirmuar se është anëtar i partisë. Banka ra pak ditë pasi SNS-ja i humbi zgjedhjet më 25 tetor. Vuçiqi deklaroi se ajo që po ndodh me Alta Bankën është „shumë e çuditshme“ dhe pyeti pse nuk u prit „edhe shtatë-tetë ditë“.

Kryeministri Hristijan Mickoski më 24 shtator u takua në Nju Jork me Vuçiqin, i cili pas takimit deklaroi se biseda ishte „e mirë dhe e hapur“ dhe se Serbia dëshiron „marrëdhëniet më të mira“ me Maqedoninë e Veriut, sidomos në ekonomi, energjetikë dhe infrastrukturë. Analisti Georgi Gotev nga portali EUalive pas zgjedhjeve në Serbi vlerësoi se një Beograd më pak i orientuar nga politika e Vuçiqit do t’ua ndërlikonte pozitat liderëve që kishin përfituar nga qasja e tij rajonale, duke përmendur Milorad Dodikun, rrethin e Andrija Mandiqit dhe Hristijan Mickoskin.

Opozita shkon shumë më larg. „Bankieri i Vuçiqit u bë bankier edhe i Mickoskit në Maqedoni“, pohon zëdhënësja e LSDM-së, Bogdanka Kuzeska, ndërsa në komunikatën e së martës LSDM-ja pohoi se Mickoski dhe Sllaveski „lejuan hyrjen e kapitalit kriminal në Maqedoni“. VMRO-DPMNE përgjigjet se „gjendja me sistemin bankar dhe bankat në fqinjësi nuk ka asnjë lidhje me sistemin bankar në Maqedoni“ dhe kujton rënien e Eurostandard Bankës dhe të kursimores TAT. Mickoski, në një intervistë të transmetuar më 29 tetor, tha se nuk e di „nëse gjithçka është në rregull“, por se ekzistojnë kontrolle nga Banka Popullore.

Që pamja të jetë e drejtë: nuk ka provë publike se Qeveria, VMRO-DPMNE apo ndonjë funksionar maqedonas ka marrë para nga Alta ose ka marrë pjesë në ndonjë transfertë. Por pikërisht për këtë, përgjigjet duhet të jenë dokumente – jo fyerje dhe thirrje që të mos përhapet panik.

Shtatë pyetje që duhet të marrin përgjigje

1. Prokurorisë serbe dhe Bankës Popullore të Serbisë: Në cilat llogari dhe te cilët persona juridikë shkuan fonde nga Alta Banka pas 26 tetorit, dhe a ndodhen disa prej tyre në Maqedoninë e Veriut? Raporti për atë periudhë pritet pas 4 nëntorit.

2. Bankës Popullore në Shkup: A përfshijnë shifrat prej 180.000 dhe 16.000 euro vetëm pagesat përmes Alta Bankës së Manastirit, apo të gjitha transfertat nga grupi Alta drejt të gjitha bankave në Maqedoni, përfshirë edhe llogaritë e kompanive të lidhura?

3. Agjencisë për Supervizion të Sigurimit: A ka marrë apo dërguar Alta Osiguruvanje fonde te persona të lidhur pas 26 tetorit, dhe a ka ndërmarrë Agjencia masa mbikëqyrëse?

4. Bankës Popullore dhe Komisionit për Letra me Vlerë: Çfarë kontrollesh për prejardhjen e kapitalit u bënë në vitin 2025, kur u miratua marrja e Stopanska Bankës së Manastirit – edhe pse, sipas Financial Times, Banka Qendrore Evropiane që në vitin 2024 dyshonte nëse grupi mund ta verifikonte prejardhjen e depozitave?

5. Prokurorisë Publike në Shkup: A është hapur lëndë dhe a do të kërkojë të dhëna nga autoritetet serbe përmes ndihmës juridike ndërkombëtare?

6. Drejtorisë për Inteligjencë Financiare: A ka marrë raporte për transaksione të dyshimta të lidhura me subjektet e Alta-s, dhe a ka shkëmbyer të dhëna me Administratën serbe për Parandalimin e Pastrimit të Parave?

7. Kryeministrit Mickoski: A ka biseduar ndonjëherë ai apo anëtarë të Qeverisë për hyrjen e Alta-s në tregun maqedonas me Vuçiqin apo me Macurën? Dhe a ka qëndruar Macura në Maqedoni ditëve të fundit, siç pyeti kryetari i LSDM-së, Venko Filipçe?

Beogradi heton, Shkupi qetëson

Në Serbi, për më pak se një javë pas ndryshimit politik, prokuroria kërkoi të dhëna, policia e kontrolloi bankën, ndërsa banka qendrore ia hoqi licencën. Në Maqedoni rregullatori thotë se gjithçka është në rregull, partia në pushtet pohon se nuk ka asnjë lidhje, ndërsa prokuroria ende nuk thotë nëse ka lëndë. Deri tani, pushteti dhe opozita janë pajtuar të paktën për një gjë: Komisioni i Kuvendit për Financim dhe Buxhet vendosi të caktojë seancë mbikëqyrëse. Aty dokumentet duhet të vendosen në tryezë.

Nëse paratë e Macurës nuk arritën në Shkup, përgjigjja më e mirë është dokumenti që e provon këtë. Nëse arritën – qytetarët kanë të drejtë të dinë të kujt janë, ku janë dhe kush lejoi që të vijnë.

Burimet: 021.rs (komunikata e prokurorisë e 31 tetorit), Blic (dyshimi kundër Macurës), Insajder / FoNet (marrja në pyetje), Vijesti / Nova (kallëzimi penal i Niniqit), Associated Press, Trn (pronësia në Maqedoni), 4news (deklarata e Sllaveskit), Telma (seanca mbikëqyrëse), DW (administrimi i përkohshëm), Fokus (Zhernovski), Fokus (Levica), Libertas (LSDM për siguruesin), Denesen / MIA (Kuzeska), Tanjug (takimi Vuçiq – Mickoski), EUalive, GRID.mk (deklarata e Mickoskit), SDK (Financial Times dhe BQE).