Судијата Јован Илиевски останува во Стразбур додека не се избере негов наследник

Мандатот на судијата Јован Илиевски во Европскиот суд за човекови права формално истече на 31 јануари годинава, но тој ќе остане во Стразбур додека земјата не избере наследник, бидејќи националната постапка сè уште не е завршена.

Во моментот важечките решенија од Европската конвенција за човекови права овозможуваат судијата да остане на функцијата сè додека не биде заменет, што обезбедува континуитет во работата на Судот, но стана проблем кога изборот на нов судија се одолговлекува. Во април годинава Парламентарното собрание на Советот на Европа му препорача на Комитетот на министри да подготви протокол за измени на Конвенцијата, со кој автоматското и временски неограничено продолжување би било укинато, а судијата би останал најмногу уште една година по истекот на деветгодишниот мандат.

Комисијата доби нови забелешки и кандидати беа вратени од советодавниот панел

Во постапката за избор на нов судија се појави ново одложување откако Советодавниот панел на експерти при Советот на Европа ја врати номинацијата на Ана Дангова‑Хуг и побара да се испрати друго име; на нејзино место Комисијата испрати адвокатката Јелена Ристиќ. Претходно, веќе беше вратен и адвокатот Јордан Апостолски.

Според Комисијата која ги селектира кандидатите, сè уште се чека мислењето на панелот за третата кандидатка. Ако Ристиќ ја помине проверката, тогаш тројцата предвидени кандидати — Ристиќ, адвокатката Наташа Бошкова и деканот на Правниот факултет „Јустинијан Први“ Сашо Георгиевски — ќе бидат повикани на интервју, а потоа Пленумот ќе избере еден од нив. Комисијата нагласува дека сите тие процедури бараат време, и дека земјава веќе доцни со изборот.

Како што вели Дарко Аврамовски, директор на Коалицијата „Сите за правично судење“, правната рамка во моментов дозволува континуитет, но продолжените одложувања се проблематични: "Истекот на деветгодишниот мандат не значи и автоматски престанок на вршењето на функцијата, бидејќи според член 23 став 2 од Европската конвенција за човекови права, судијата останува на функцијата сè додека не биде заменет. Оттука, според важечкото решение, судијата Илиевски може да продолжи да ја врши функцијата и по истекот на деветгодишниот мандат, до преземањето на функцијата од неговиот наследник, и тој и понатаму е во составот на Судот како судија избран од Северна Македонија. Во моментов, Конвенцијата не предвидува временски рок за продолжување на мандатот, па иако ова решение обезбедува континуитет во работата на Судот, доколку нов судија не биде избран до истекот на мандатот на актуелниот судија, неограниченото одолжување на изборот сепак е проблематично. Токму поради тоа, во април годинава Парламентарното собрание на Советот на Европа му препорача на Комитетот на министри да подготви протокол за измена на Европската конвенција, со кој автоматското и временски неограничено продолжување на мандатот би се укинало, а судијата би останал на функцијата најмногу уште една година по истекот на деветгодишниот мандат."

Аврамовски додава дека продолжувањето на постапката е резултат и на поништувањето на првата селекција и на забелешките што дошле од телата на Советот на Европа: "Во нашиот контекст треба да се има предвид дека одолжувањето на постапката е резултат, како на поништувањето на првиот процес за избор, така и на добиените забелешки во рамките на постапката пред телата на Советот на Европа во однос на предложените кандидати што доведе до дополнително преиспитување и продолжување на процесот. Коалицијата „Сите за правично судење“, заедно со Македонското здружение на млади правници во име на „Блупринт групата“ ја следеше националната постапка, но не учествуваше во изборот. Како набљудувачи, нашите забелешки се однесуваа, пред сè, на начинот на кој беше спроведена домашната постапка, односно нејзината организација, транспарентност, методологијата за оценување и интервјуирање на кандидатите и потребата изборот да обезбеди јасна и отчетна примена на критериумите. Подоцнежните случувања во постапката дополнително ја потенцираат важноста националната постапка од самиот почеток да обезбеди избор на кандидати што неспорно ги исполнуваат критериумите на Советот на Европа."

Застојот почна откако Владата ја поништи првичната предлог‑листа без образложение; на таа листа беа обвинителката Ленче Ристоска, судијката Габриела Гајдова и Јордан Апостолски. По поништувањето се формираше нова Комисија со членови предложени од Владата, а на повторениот оглас се пријави само Апостолски — без јасно образложение од Владата кои критериуми не ги исполнувал.

Фото: Европски суд за човекови права